شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٤ - فجر (فجر١/ )
فجر صادق اعلام پايان شب و آغاز روز است،در اين موقع روزه داران بايد امساك كنند و وقت نماز صبح وارد مىشود.
بعضى«فجر»را در آيۀ مورد بحث به معنى مطلق آن يعنى سپيدۀ صبح تفسير كردهاند كه مسلما يكى از نشانههاى عظمت خداوند است،نقطۀ عطفى است در زندگى انسانها و تمام موجودات زمينى،و آغاز حاكميت نور و پايان گرفتن ظلمت است،آغاز جنبش و حركت موجودات زنده و پايان يافتن خواب و سكوت است و به خاطر اين حيات خداوند به آن سوگند ياد كرده.
ولى بعضى آن را به معنى«فجر آغاز محرم»كه آغاز سال جديد است تفسير كردهاند.
و بعضى به«فجر روز عيد قربان»كه مراسم مهم حج در آن انجام مىگيرد،و متصل به شبهاى دهگانه است.
و بالاخره بعضى به صبحگاهان ماه مبارك رمضان و يا«فجر صبح جمعه».
ولى آيۀ مورد بحث مفهوم وسيعى دارد كه همه اينها را شامل مىشود،هرچند بعضى از مصداقهاى آن از بعضى ديگر روشنتر و پراهميّتتر است.
بعضى معنى آيه را از اين هم گستردهتر دانستهاند و گفتهاند منظور از فجر،هر روشنايى است كه در دل تاريكى مىدرخشد.بنابراين درخشيدن اسلام و نور پاك محمّدى(ص)در تاريكى عصر جاهليت يكى از مصاديق فجر است و همچنين درخشيدن سپيدۀ صبح قيام مهدى(ع)به هنگام فرورفتن جهان در تاريكى و ظلمت ظلم و ستم، مصداق ديگرى از آن محسوب مىشود(همان گونه كه در بعضى از روايات به آن اشاره شده است[١]).
و قيام عاشوراى حسينى در آن دشت خونين كربلا،و شكافتن پردههاى تاريك ظلم بنى اميه،و نشان دادن چهرۀ واقعى آن ديو صفتان مصداق ديگر است.
و همچنين تمام انقلابهاى راستينى كه بر ضد كفر و جهل و ظلم و ستم در تاريخ گذشته و امروز انجام مىگيرد.
[١]اين معنى در حديثى از امام صادق(ع)نقل شده است.«تفسير برهان،ج ٤٥٧/٤،حديث ١».