شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٢ - مسير حق خارج شده است و جمع«فاجر»،«فجرة»(عبس٤٢/ )
انْفَجَرَتْ و انْبَجَسَت:(بقره٦٠/.)[*]و(اعراف١٦٠/.)[**]
در آيۀ مورد بحث(بقره٦٠/)در مورد جوشيدن آب،تعبير به«انفجرت»شده، در حالى كه در آيۀ ١٦٠ سورۀ اعراف به جاى آن«انبجست»آمده است(مضمون هر دو آيه ناظر بر حكم الهى دربارۀ يكى ديگر از معجزات حضرت موسى(ع)است)كه اوّلى به معنى جريان شديد آب است و دومى جريان خفيف و ملايم.
يا اين كه ممكن است واژۀ دوم اشاره به مرحلۀ ابتدائى جريان آب باشد،در حالى كه «انفجرت»به مرحلۀ نهايى آنكه شدت جريان آب است اطلاق شده باشد.
«راغب»در مفردات مىگويد:«انبجاس»در جايى گفته مىشود كه آب از روزنۀ كوچكى بيرون آيد و«انفجار»به هنگامى گفته مىشود كه از محل وسيعى بيرون ريزد.اين تعبير با آنچه در بالا گفتيم كاملا سازگار است.(ج ٢٧٤/١-٢٧٥.)
فُجُور:(الشمس٨/.)[***]
از مادّۀ«فجر»چنان كه در پيش هم اشاره كرديم به معنى«شكافتن وسيع»است و از آنجا كه سپيدۀ صبح پردۀ شب را مىشكافد به آن«فجر»گفته شده و نيز از آنجا كه ارتكاب گناهان،پردۀ ديانت را مىشكافد به آن«فجور»اطلاق شده است.
بنابراين به شخص فاسق ازاينرو«فاجر»گفتهاند كه پردۀ حيا و پاكى را دريده و از
مسير حق خارج شده است و جمع«فاجر»،«فجرة»(عبس٤٢/.)[****]
است و تفاوت آن با
[*]...فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتٰا عَشْرَةَ عَيْناً...«...ناگاه دوازده چشمۀ آب از آن(سنگ)جوشيد...»بقره/٦٠.
[**]...فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتٰا عَشْرَةَ عَيْناً...«...ناگاه دوازده چشمۀ آب(به مدارايى)از آن بيرون آمد...»اعراف١٦٠/.
[***]فَأَلْهَمَهٰا فُجُورَهٰا وَ تَقْوٰاهٰا.«سپس فجور و تقوا(شر و خير)را به او الهام كرده است»الشمس٨/.
[****]أُولٰئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ .«آنها همان كافران فاجرند»عبس٤٢/.