شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٩ - مَفاتح (انعام٥٩/ )
مفسران گفتگوست،بعضى آن را به معنى تقاضاى فتح و پيروزى دانستهاند(همانطور كه در بالا ذكر كرديم)،شاهد آن آيۀ ١٩ سورۀ انفال است:
إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جٰاءَكُمُ الْفَتْحُ ...«اگر شما اى مؤمنان تقاضاى فتح و پيروزى كنيد، اين فتح و پيروزى به سراغتان آمده است».
و بعضى به معنى تقاضاى قضاوت و حكومت كردهاند،يعنى پيامبران از خدا خواستند كه ميان آنها و كفار داورى كند،شاهد آن آيۀ ٨٩ سورۀ اعراف است:
...رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَ قَوْمِنٰا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَيْرُ الْفٰاتِحِينَ .«خداوندا ميان ما و قوم ما به حق داورى فرما و تو بهترين داورانى».
در تواريخ و تفسير آمده است كه روزى وليد بن يزيد بن عبد الملك،حاكم جبار اموى براى پيشبينى آيندهاش به قرآن تفأل زد،اتفاقاً آيۀ:وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خٰابَ كُلُّ جَبّٰارٍ عَنِيدٍ.در آغاز صفحه در برابر او قرار گرفت،او فوقالعاده وحشت كرد و عصبانى شد آنچنان كه قرآنى را كه در دستش بود پاره كرد[*].(ج ٣٠٦/١٠،ج ٢٨٧/١٥،ج ٨٥/١٨.)
مَفاتح:(انعام٥٩/.)[**]
جمع«مفتح»(بر وزن بهتر)به معنى«كليد»است و نيز ممكن است جمع«مفتح»(بر وزن دفتر)به معنى«خزينه»(محلى كه چيزى را در آن ذخيره مىكنند)بوده باشد.
در صورت اوّل معنى آيۀ مورد بحث چنين مىشود كه تمام كليدهاى غيب به دست اوست و در صورت دوم تمام خزانههاى غيب.
اين احتمال نيز وجود دارد كه هر دو معنى در يك عبارت مراد باشد و همانطور كه در علم اصول اثبات كردهايم مانعى از استعمال يك لفظ در چند معنى وجود ندارد و در هر صورت اين دو لازم و ملزوم يكديگرند،زيرا هركجا خزانهاى است،كليدى وجود دارد.
[*]تفسير قرطبى،صفحه ٣٥٧٩.
[**]وَ عِنْدَهُ مَفٰاتِحُ الْغَيْبِ لاٰ يَعْلَمُهٰا إِلاّٰ هُوَ...«كليدهاى غيب تنها نزد اوست و جز او كسى آن رانمىداند...»انعام٥٩/.