شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٦٢ - غَنِمْتُم (انفال٤١/ )
است كه انسان به چيزى دست يابد»و پس از ذكر اين معنى وسيع از نظر لغت مىگويد:
«معنى شرعى غنيمت(به عقيده فقهاى اهل تسنن)همان غنايم جنگى است[١]».
و نيز در تفسير«المنار»،«غنيمت»را به معنى وسيع ذكر كرده و اختصاص به غنايم جنگى نداده اگرچه معتقد است بايد معنى وسيع آيه مورد بحث را به خاطر قيد شرعى مقيد به غنايم جنگى كرد[٢].
در تفسير«روح المعانى»نوشته«آلوسى»مفسر معروف سنّى نيز چنين آمده است كه:
«غنم در اصل به معنى هرگونه سود و منفعت است[٣]».
در تفسير«مجمع البيان»نخست غنيمت را به معنى غنايم جنگ تفسير كرده،ولى به هنگام تشريح معنى آيه چنين مىگويد:
«علماى شيعه معتقدند كه خمس در هرگونه فايدهاى كه براى انسان فراهم مىشود واجب است،اعم از اين كه از طريق كسب و تجارت باشد،يا از طريق گنج و معدن، و يا آنكه با غوص از دريا خارج كنند،و ساير امورى كه در كتب فقهى آمده است،و مىتوان از آيه بر اين مدعا استدلال كرد،زيرا در عرف لغت به تمام اينها«غنيمت»گفته مىشود[٤]».
در تفسير«الميزان»نيز با استناد به سخنان علماى لغت تصريح شده كه غنيمت، هرگونه فايدهاى است كه از طريق تجارت يا كسب و كار و يا جنگ به دست انسان مىافتد و مورد نزول آيه گرچه غنايم جنگى است،ولى مىدانيم كه هيچگاه مورد عموميت،مفهوم آيه را تخصيص نمىزند[٥].
از مجموع آنچه گفته شد چنين نتيجه گرفته مىشود كه:
[١]فخر رازى،ج ١٦٤/١٥.
[٢] تفسير المنار،ج ٣/١٠-٧.
[٣] تفسير روح المعانى،ج ٢/١٠.
[٤] تفسير مجمع البيان،ج ٥٤٣/٤-٥٤٤.
[٥] الميزان،ج ٨٩/٩.