شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٦١ - غَنِمْتُم (انفال٤١/ )
درآمدهاى آن اندوختهاى فراهم نكردم»،و در كلمات قصار،در جمله ٣٣١ مىفرمايد:
انَّ اللّٰه سبحانه جعل الطاعة غنيمة الاكياس:«خداوند اطاعت را غنيمت و بهره هوشمندان قرار داده است».
و در نامۀ ٣١ مىخوانيم:و اغتنم من استقرضك فى حال غناك...«هركس در حال بىنيازيت از تو قرضى بخواهد غنيمت به شمار[*]».
و نظير اين تعبيرات بسيار فراوان است كه همگى نشان مىدهد«غنيمت»منحصر به غنايم جنگى نيست.
و امّا نظر مفسّران بسيارى از مفسران كه در زمينه اين آيه به بحث پرداختهاند صريحا اعتراف كردهاند كه غنيمت در اصل معنى وسيعى دارد و شامل غنايم جنگى و غير آن و بطور كلى هر چيزى را كه انسان بدون مشقت فراوانى به آن دست يابد مىشود،حتّى آنها كه آيه را به خاطر فتواى فقهاى اهل تسنّن مخصوص غنايم جنگى دانستهاند باز معترفند كه در معنى اصلى آن اين قيد وجود ندارد بلكه به خاطر قيام دليل ديگرى اين قيد را به آن زدهاند.
«قرطبى»مفسّر معروف اهل تسنّن در تفسير خود،ذيل آيه چنين مىنويسد:
«غنيمت در لغت خيرى است كه فرد يا جماعتى با كوشش آن را به دست مىآورند...
و بدان كه اتفاق(علماى تسنّن)بر اين است كه مراد از غنيمت در آيۀ:وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ ...اموالى است كه با قهر و غلبه در جنگ به مردم مىرسد،ولى بايد توجه داشت كه اين قيد همانطور كه گفتيم در معنى لغوى آن وجود ندارد،ولى در عرف شرع،اين قيد وارد شده است[١]».
«فخر رازى»در تفسير خود تصريح مىكند كه:الغنم الفوز بالشَّيء،«غنيمت اين
[*]بخشى از نامه ٣١،از وصاياى امام عليه السّلام به فرزندش امام حسن مجتبى(ع)است كه آن را ازسرزمين«حاضرين»هنگام بازگشت از«صفين»به او نوشته است.
[١] ج ٢٨٤٠/٤.