شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٩٦ - غَداء (كهف٦٢/ )
در اين آيه،«غُدُوّ»به معنى طرف صبح است،در مقابل«رَواح»كه طرف غروب را مىگويند كه حيوانات براى استراحت به جايگاه خود بازمىگردند ،ولى از قرائن برمىآيد كه در آيۀ مورد بحث(سبأ١٢/)،«غُدُوّ»به معنى نيم اوّل روز است و«رَواح»نيمدوم ،و مفهوم آيه اين است كه:سليمان از صبح تا ظهر با مركب راهوار خود بهاندازۀ يك ماه مسافران آن زمان راه مىرفت و نيمدوم روز نيز به همين مقدار راه مىپيمود[*].
واژۀ«غَدَوا»كه در آيۀ ٢٥ سورۀ قلم آمده از مادّۀ مذكور گرفته شده و به معنى «صبحگاهان»است چنان كه در اين آيه مىخوانيم:وَ غَدَوْا عَلىٰ حَرْدٍ قٰادِرِينَ .«آنگاه صبحگاهان تصميم داشتند كه با قدرت از مستمندان جلوگيرى كنند»قلم٢٥/.
در آيۀ ٢٨ سورۀ كهف[**]به واژۀ«غَداوة»بر مىخوريم كه آن هم به معنى«صبح» است،چنان كه مىگويد:
«با كسانى باش كه پروردگار خود را صبح و عصر مىخوانند...»بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِيِّ).
تعبير به«صبح و شام»اشاره به اين است كه در همه حال و تمام عمر به ياد خدا هستند.(ج ٤١٦/١٢،ج ٤٨١/١٤،ج ٣٥/١٨،ج ٣٩٧/٢٤.)
غَداء:(كهف٦٢/.)[***]
به غذايى گفته مىشود كه در آغاز روز يا وسط روز مىخورند(صبحانه يا نهار)،ولى از تعبيراتى كه در كتب لغت آمده است چنين استفاده مىشود كه در زمانهاى گذشته«غَداء» را تنها به غذايى مىگفتند كه در آغاز روز مىخوردند(چرا كه از«غدوة»گرفته شده كه به معنى آغاز روز است[****])در حالى كه در عربى امروز«غداء»و«تغدى»به معنى نهار و ناهار
[*]غدوّ جمع«غداة»است و گاهى به معنى مصدرى نيز استعمال شده است.(نمونه،ج ١٥٨/١٠.)
[**]وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِيِّ ...كهف٢٨/.
[***]فَلَمّٰا جٰاوَزٰا قٰالَ لِفَتٰاهُ آتِنٰا غَدٰاءَنٰا...«هنگامى كه ازآنجا گذشتند موسى به يار همسفرش گفتغذاى ما را بياور...»كهف٦٢/.
[****]أَنِ اغْدُوا عَلىٰ حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صٰارِمِينَ .«كه بهسوى كشتزار و باغ خود حركت كنيد اگر قصدچيدن ميوهها را داريد»قلم٢٢/.در اين آيه،«اغدوا»از«غدوة»گرفته شده و به معنى اول روز است.