شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢٠ - (حج٨/ و لقمان٢٠/ )
علم،هدايت،كتاب منير و فرق ميان آنها
(حج٨/ و لقمان٢٠/.)[*]
در اين كه فرق ميان«علم»و«هدايت»و«كتاب منير»چيست؟شايد بهترين بيان اين باشد كه«علم»اشاره به ادراكاتى است كه انسان از طريق عقل و خرد خويش درك مىكند (استدلالات عقلى).
و«هدى»اشاره به معلمان و رهبران الهى و آسمانى و دانشمندانى است كه مىتوانند در اين مسير دست او را بگيرند و به سر منزل مقصود برسانند.
و منظور از«كتاب منير»كتابهاى آسمانى مىباشد كه از طريق وحى،قلب و جان انسان را پرفروغ مىسازند.
به تعبير سادهتر همان دلايل سهگانه معروف«كتاب»و«سنت»و«دليل عقل»را بازگو مىكند و با توجه به اين كه«اجماع»نيز طبق تحقيقات دانشمندان به«سنت» بازمىگردد همۀ دلايل اربعه در اين عبارت جمع است.
بعضى از مفسران نيز احتمال دادهاند كه«هدى»اشاره به هدايتهاى معنوى است كه در پرتو خودسازى و تقوا و تهذيب نفس براى انسان حاصل مىشود(البته اين معنى با آنچه در بالا گفتيم قابل جمع است).
به هر حال با توجه به آيۀ مورد بحث،در حقيقت،جدال و بحث علمى در صورتى مىتواند ثمربخش باشد كه متكى به يكى از اين دلايل باشد،دليل عقل يا كتاب،يا سنت.
(ج ٢٩/١٤ و ٣٠،ج ٦٦/١٧.)
[*]وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يُجٰادِلُ فِي اللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لاٰ هُدىً وَ لاٰ كِتٰابٍ مُنِيرٍ.«و گروهى از مردم دربارۀخدا بدون هيچ دانش و بدون هيچ هدايت و كتاب روشنى به مجادله برمىخيزند»حج٨/ و لقمان٢٠/.