شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢١١ - تَعْقِلُون (بقره٢٤٢/ )
عاقِر:(آل عمران٤٠/.)[*]
در اصل از مادّۀ«عقر»(بر وزن ظُلم)به معنى«ريشه و اساس»است،يا به معنى «حبس»آمده است.در اين آيه زكريا از پيشگاه پروردگار تقاضاى توضيح مىكند و مىگويد:
«پروردگارا!چگونه فرزندى براى من خواهد بود در حالى كه پيرى به سراغ من آمده «و همسرم نازاست»فرمود:اين گونه خداوند هر كارى را بخواهد انجام مىدهد»آل عمران ٤٠/.
با توجه به آيۀ فوق،اين كه به زنان نازا«عاقر»مىگويند يا به خاطر آن است كه كار آنها از نظر فرزند به پايان رسيده و يا اين كه تولد فرزند در آنها محبوس شده است.
واژۀ«عاقر»در آيۀ ٨ سورۀ مريم به كار رفته،آنجا كه زكريا به پروردگار عرض مىكند:«چگونه ممكن است فرزندى نصيب من شود در حالى كه همسر من نازاست و من نيز از نظر سن و سال به حدّى رسيدهام كه فرتوت و افتاده شدهام»،ولى خداوند در پاسخ او مىفرمايد:«مطلب همينگونه است كه پروردگار تو گفته و اين بر من آسان است»مريم/ ٩.(ج ٤٠٥/٢،ج ١٧/١٣.)
عقل
تَعْقِلُون:(بقره٢٤٢/.)[**]
غالبا«عقل»در مواردى به كار مىرود كه«ادراك و فهم»با«عواطف و احساسات» آميخته شود و به دنبال آن عمل باشد،مثلا اگر قرآن در بسيارى از بحثهاى خداشناسى
[*]...وَ امْرَأَتِي عٰاقِرٌ...«و همسرم نازاست»آل عمران٤٠/.
[**]كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ آيٰاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ .«اين چنين خداوند آيات خود را براى شما شرح مىدهد،شايد انديشه كنيد».بقره٢٤٢/.