شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٨١ - اَعصِرُ (يوسف٣٦/ )
نسبت به انجام كارى هماهنگند،«عصبة»گفته شده است[*].به كار گرفتن اين واژه در آيۀ مورد بحث نشان مىدهد كه توطئه گران در داستان«افك»ارتباط نزديك و محكمى با هم داشته و شبكه منسجم و نيرومندى را براى توطئه تشكيل مىدادند.
بعضى گفتهاند كه اين تعبير معمولا در مورد ده تا چهل نفر به كار مىرود[١].اين كلمه معنى جمع دارد و مفردى براى آن نيست.(ج ٣٢٢/٩،ج ٣٩٤/١٤،ج ١٥٣/١٦.)
عَصيب،(هود٧٧/.)[**]
از مادّۀ«عصب»(بر وزن اسب)به معنى«بستن چيزى به يكديگر»است و از آنجا كه حوادث سخت و ناراحتكننده،انسان را در هم مىپيچيد و گويى در لابلاى ناراحتى قرار مىدهد،عنوان«عصيب»به آن اطلاق مىشود و عرب روزهاى گرم و سوزان را نيز «يوم العصيب»مىگويد.(ج ١٨٠/١٩.)
ع ص ر
اَعصِرُ:(يوسف٣٦/.)[***]
در اصل از مادّۀ«عَصر»به معنى«فشردن و فشار دادن»است.
آيۀ مورد بحث در مورد خوابى است كه يكى از دو جوان زندانى كه با يوسف در زندان به سر مىبرده،مىبيند و براى تعبير آن به يوسف مراجعه مىكند و مىگويد:«من در عالم
[*]اصولا«تعصب»و«عصبيت»در اصل از مادّۀ«عصب»و همانطور كه اشاره رفت به معنىپىهايى است كه مفاصل(و عضلات)را به هم ارتباط مىدهد،سپس هرگونه ارتباط و به هم پيوستگى راتعصب و عصبيت ناميدهاند،امّا معمولا اين لفظ در مفهوم افراطى و مذموم آن به كار مىرود.براى اطلاعبيشتر به جلد ١٥،صفحه ٣٥٣ تفسير نمونه،زير عنوان:تعصّبات شديد نژادى و قبيلگى مراجعه فرماييد.
[١] در تفسير روح المعانى اين معنى از كتاب«صحاح»نقل شده است.
[**]...وَ قٰالَيَوْمٌ عَصِيبٌ .«...(لوط گفت:)امروز روز سختى است»هود٧٧/.
[***]...قٰالَ أَحَدُهُمٰا إِنِّي أَرٰانِي أَعْصِرُ خَمْراً...يوسف٣٦/.