شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٧٩ - عَشِيَّة (نازعات٤٦/ )
مىگويند.بعضى معتقدند كه از ابتداى ظهر تا غروب آفتاب«عشى»است و از ابتداى طلوع فجر تا ظهر«ابكار»مىباشد[١].
راغب اصفهانى در كتاب مفردات مىگويد:«عشى»عبارت است از ظهر تا فردا صبح و«ابكار»از صبح تا به ظهر،ولى همانطور كه گفتيم اين دو كلمه،بيشتر در معنى اول به كار مىرود.
در آيۀ مورد بحث،خداوند به زكريا مىفرمايد:«...و پروردگار خود را فراوان ياد كن و به هنگام صبح و شام او را تسبيح گوى»وَ سَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكٰارِآل عمران/ ٤١.
در اين جمله،قرآن،دستور پروردگار را به زكريا دربارۀ تسبيح و ذكر پروردگار بيان مىكند.اين تسبيح و ذكر در حالى كه زبان او به طور موقت،از كارافتاده بود،هم نشانه از قدرت خداوند بر گشودن موضوعات بسته بود و هم انجام وظيفهاى در مقام شكرگزارى در برابر اين موهبت بزرگ كه خدا به او عنايت كرده بود.
واژۀ«عشى»در آيۀ ٥٥ سورۀ مؤمن به همان معانى مذكور بهكاررفتهاست آنجا كه مىفرمايد:
...وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكٰارِ.«...و تسبيح و حمد پروردگارت را هر صبح و شام بهجاآور».(ج ٤٠٧/٢-٤٠٨،ج ١٣٤/٢٠.)
عَشِيَّة:(نازعات٤٦/.)[**]
به همان معانى«عشىّ»است( عصرگاهان)،چنان كه در اين آيه مىخوانيم:
«آنها(منكران معاد)در آن روز كه قيام قيامت را مىبينند چنين احساس مىكنند كه گويى توقف آنها(در دنيا و برزخ)جز عصر گاهى يا صبحگاهى بيشتر نبوده است»نازعات ٤٦/.
[١]به نقل از المُصحف المفسّر،ذيل آيه.
[**]كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهٰا لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّٰ عَشِيَّةً أَوْ ضُحٰاهٰا.نازعات٤٦/.