شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٧٨ - عَشىّ (آل عمران٤١/ )
عِشاء:(نور٥٨/.)[*]
به معنى«آخر روز»(شبانگاه)،مدت زمانى كه ميانۀ نماز مغرب و نماز خفتن فاصله مىشود.
اين آيه،مربوط به آداب ورود به جايگاه خصوصى پدر و مادر است و آن مسئله اذن گرفتن كودكان بالغ و نابالغ به هنگام ورود به اتاقهايى است كه مردان و همسرانشان ممكن است در آن خلوت كرده باشند.اين اذن در سه وقت يا در سه هنگام بايد صورت بگيرد و در آيه،چنين آمده است:
«...قبل از نماز فجر و در نيمروز هنگامى كه لباسهاى(معمولى)خود را بيرون مىآوريد،و بعد از نماز عشاء...»وَ مِنْ بَعْدِ صَلاٰةِ الْعِشٰاءِنور٥٨/.
اطلاق اين آيه هم شامل كودكان پسر و هم كودكان دختر مىشود،ولى بايد دانست اين حكم مخصوص مكانى است كه پدر و مادر در آنجا استراحت مىكنند وگرنه وارد شدن در اتاق عمومى(اگر اتاق عمومى داشته باشند)مخصوصا به هنگامى كه ديگران هم در آنجا حاضرند و هيچگونه مانع و رادعى در كار نيست اجازه گرفتن لزومى ندارد.
در آيۀ ١٦ سورۀ يوسف به واژۀ«عِشاء»بر مىخوريم و آن دربارۀ طرحى است كه برادران يوسف براى رسيدن به هدف خود ريختند،آنجا كه قرآن مىگويد:«شبهنگام برادران گريه كنان به سراغ پدر رفتند»وَ جٰاؤُ أَبٰاهُمْ عِشٰاءً يَبْكُونَ.
گريۀ دروغين و قلاّبى،و اين نشان مىدهد كه گريۀ قلابى هم ممكن است و نمىتوان تنها فريب چشم گريان را خورد.(ج ٣٤٣/٩،ج ٥٣٩/١٤.)
عَشىّ:(آل عمران٤١/.)[**]
معمولا به ساعات آخر روز گفته مىشود،همان گونه كه به ساعات اوّل روز«ابكار»
[*]...مِنْ قَبْلِ صَلاٰةِ الْفَجْرِ وَ حِينَ تَضَعُونَ ثِيٰابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَ مِنْ بَعْدِ صَلاٰةِ الْعِشٰاءِ...نور٥٨/.
[**]...وَ اذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيراً وَ سَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكٰارِ.آل عمران٤١/.