شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٩ - عُسْرَة (توبه١١٧/ )
«عسر»[*](بر وزن قفل)به معنى«سختى و دشوارى»گرفته شده است.آيۀ مورد بحث دربارۀ زنان مطلقه و سختگيرى زوج و زوجه بر سر شيردهى فرزند است،آنجا كه مىگويد:
«...و اگر هركدام بر ديگرى سخت گرفتيد و به توافق نرسيديد زن ديگرى مىتواند شير دادن آن بچه را برعهده گيرد تا كشمكشها ادامه نيابد»طلاق٦/.
اشاره به اين كه اگر اختلافها به طول انجاميد خود را معطّل نكنيد و كودك را به ديگرى بسپاريد،در درجۀ اول حق مادر بود كه اين فرزند را شير دهد،اكنون كه با سختگيرى و كشمكش اين امر امكانپذير نيست نبايد منافع كودك را به دست فراموشى سپرد،بايد آن را به عهدۀ دايه گذارد.(ج ٢٤٨/٢٤.)
عَسِر:(قمر٨/.)[**]
از مادّۀ«عُسر»به معنى«سخت و دشوار»است.در اين آيه اشاره به وحشت از حوادث سخت روز قيامت شده است كه سراپاى كافران را فرامىگيرد تا آنجا كه قرآن مىفرمايد:
«...كافران مىگويند:امروز روز سخت و دردناكى است»هٰذٰا يَوْمٌ عَسِرٌقمر٨/.
و براستى روز سختى است،چرا كه خداوند نيز بر اين معنى صحه گذارده و در آيۀ ٢٦ سورۀ فرقان مىفرمايد:
...وَ كٰانَ يَوْماً عَلَى الْكٰافِرِينَ عَسِيراً.«...آن روز روزى است سخت براى كافران».
ولى از اين تعبير استفاده مىشود كه آن روز براى مؤمنان روز سختى نيست.(ج ٢٤/٢٣-٢٥.)
عُسْرَة:(توبه١١٧/.)[***]
به معنى«تنگى و دشوارى»و مادّۀ اصلى آن«عُسر»است.آيۀ مورد بحث در مورد
[*]إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً.«مسلّما با سختى،آسانى است»أ لم نشرح٦/.
[**]...يَقُولُ الْكٰافِرُونَ هٰذٰا يَوْمٌ عَسِرٌ.قمر٨/.
[***]لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهٰاجِرِينَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ ...توبه١١٧/.