شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٣٢ - معذرت (مؤمن٥٢/ )
مُعَذّرُون:(توبه٩٠/.)[*]
به معنى«عذرآورندگان»است و«مُعَذِّر»اسم فاعل از تعذير به معنى«تقصير»است و يا از اعتذار به معنى«عذر آوردن»و بنابراين احتمال،تاء باب افتعال پس از نقل حركت آن به ما قبل،قلب به ذال و در آن ادغام شده است.بعضى از مفسران گفتهاند:معذّرون،يعنى «عذرتراشان»كه در واقع عذرى ندارند و مقصر هستند[**].
تفسير نمونه مىنويسد:منظور از«معذّرون»در آيۀ مورد بحث كسانى هستند كه عذرهاى واهى و دروغين،براى فرار از جهاد مىتراشند و يا اين كه«معذّرون»همۀ گروههايى را شامل مىشود كه با اظهار عذر اعم از اين كه راست باشد يا دروغ از شركت در جهاد خوددارى مىكنند،ولى قرائن نشان مىدهد كه«معذّرون»همان معذوران واقعى هستند.(ج ٧٨/٨.)
معذرت:(مؤمن٥٢/.)[***]
به معنى«عذرخواهى و پوزش»و جمع آن«معاذر»است و از مادّۀ«عذر»به معنى طلب عفو كردن از گناه گرفته شده است.
در اين آيه به تعبير تازهاى دربارۀ روز قيامت برخورد مىكنيم كه آن روز روز رسوايى و بدبختى كافران و ظالمان است،مىفرمايد:
«همان روزى كه عذرخواهى ظالمان سودى نمىبخشد و لعنت خدا مخصوص آنهاست و خانه و جايگاه بد نيز به آنها تعلّق دارد»مؤمن٥٢/.
از يكسو عذرخواهى آنها در برابر گواهان به جايى نمىرسد و رسوايى در آن محضر بزرگ دامانشان را مىگيرد. ازسوىديگر از رحمت خدا دورند و لعنت كه همان بعد
[*]وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ ...«و معذوران از اعراب(نزد تو)آمدند كه به آنها اجازۀ(تخلف از جهاد)داده شود...»توبه٩٠/.
[**] به نقل از تبيين اللغات لتبيان الآيات،ج ٤٠/٢.
[***]يَوْمَ لاٰ يَنْفَعُ الظّٰالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدّٰارِ.مؤمن٥٢/.