دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٨٩ - اسحاق بن حسین
اسحاق بن حسین
نویسنده (ها) :
علی بهرامیان
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٤ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسحاقِ بنِ حسین \ eshāq-ebn-e hose(a)yn\ ، مؤلف کتـاب جغرافیـایی آکام المرجان.
آکام المرجان نشان میدهد که مؤلف آن اهل اندلس یا مغرب بوده (اسحاق، ٣٠-٣٣؛ کراچکوفسکی، ٢٢٩؛ کداتسی، ٩)، و با توجه به ذکر شهر تِنّیس آفریقا (احداث در ٢٦٢ق) و از سوی دیگر، سکوت دربارۀ شهر مراکش (احداث در ٤٥٤ق)، احتمالاً در سدۀ ٤-٥ ق زندگی میکرده است.
کتاب آکام المرجان فی اوصاف المدائن المشهورة فی کلّ مکان، نوشتۀ بسیار مختصری است دربارۀ شهرهای مشهور در سرزمینهای اسلامی، اما اطلاعات ذیل نام هر شهر بسیار اندک است و بخش بیشتر آن هم به موقعیت نجومی شهرها اختصاص یافته است. برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که آکام المرجان، نسخۀ خلاصهشده از کتابی مفصّل است (کداستی، ١؛ کراچکوفسکی، همانجا). این کتاب با برخی مآخذ جغرافیایی کهن، مانند الأعلاق النفیسة ابنرسته اشتراک مطلب دارد (مینورسکی، ١٤١)، اما شباهت آن با البلدان یعقوبی در برخی موارد، بسیار نزدیک است (اسحاق، ١٤، ١٥، ١٧؛ نیز نک : یعقوبی، ٢٧٢، ٢٧٥-٢٧٦، ٢٧٧).
کتاب آکام المرجان نخستینبار بهکوشش آنجِلّا کُداتسی، بر مبنای تنها نسخۀ شناختهشدۀ آن، در ١٩٢٩م در رم، ضمن مجموعهای منتشر شد.
مآخذ
اسحاق بن حسین، آکام المرجان، بهکوشش آنجلا کداتسی، مکتبة المثنی، بغداد، بیتا؛
کراچکوفسکی، ایگناتی یولیانویچ (ض: ا. ی. کراچکوفسکی)، تاریخ الأدب الجغرافی العربی، ترجمۀ صلاحالدین عثمان هاشم، قاهره، ١٩٦٣م، ج ١؛
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، البلدان، بهکوشش دخویه، ١٨٩٢م؛
نیز:
Codazzi, A., introd. to Ākām... (vide: PB, Eshāq-ebn-e Hoseyn);
Minorsky, V., «The Khazars and the Turks in the Ākām al-Marjān», BSOS, vol. IX.
علی بهرامیان (دبا)