اسحاق، امامزاده \ emām-zāde eshāq\ ، آرامگاه اسحاق ابن موسی‌ بن جعفر (ع)، معروف به مشهد نور، از بناهای دورۀ سلجوقی در شهرستان گرگان.
امامزاده اسحاق در مرکز شهر گرگان، درگذر سرچشمه، از محلۀ سبزه مشهد قرار دارد (نک‌ : قورخانچی، ٢٥؛ ستوده، ١٩٦؛ ملگونف، ٦٤؛ سفرنامه...، ٤٩؛ رابینو، ٢٤٤). این بنا با طرحی ١٢ضلعی و مقطع داخلی ‌چهارگوش منظم‌ به ‌ابعاد ٧٤٠×٧٢٥ سانتی‌متر ساخته شده است (هیلن‌براند، ٥٥؛ نقشه؛ پژوهشها...) و از نظر نقشه شبیه آرامگاه خواجه اتابک کرمان، مربوط به سدۀ ٦ ق/ ١٢م (شرودر، ١٠٢٤-١٠٢٥, pl. ٣٦٠؛ نیز هیلن‌براند، ٥٩) و برج‌ مهمان‌دوست دامغان ‌است (همان‌جا؛ نیز نک‌ : گُدار، ٢٥٩).
بخش پایینی بنا تا حدود ٢ متر بالاتر از کف کنونی حیاط تزیینات ندارد و تنها شامل آجرچینی ساده است. بدنۀ بیرونی بنا را نیز قاب‌بندیهای آجری همراه با تزییناتی از همین جنس در مرکز و بخشهای بالایی بدنه مزین ساخته است. ضریح فلزی امامزاده دارای کتیبه‌های آیاتی از سوره‌های ٩١ و ٩٣ قرآن کریم در چهار جانب خود و نیز اشعاری در وصف امامزاده است (نک‌ : ستوده، ١٩٨-١٩٩). بر روی مرقد، صندوق چوبی مشبکی نهاده‌اند که تاریخ ٥٢٥ ق بر آن حک شده است. آیت‌الکرسی به خط کوفی قدیم بر حاشیۀ بالای صندوق و بسیار گود کنده شده است (همو، ١٩٦-١٩٧). در ضلع جنوب غربی بنا محرابی با گچ‌بری بسیار زیبا و پرکار وجود دارد (همو، ١٩٦). درِ قدیم امامزاده دارای تزییناتی به شیوۀ کنده‌کاری و نقوش گل‌وبرگ و نیز طرح ترنجی در وسط است که به فرمان امیر بهادر، فرزنـد امیر جلال‌الدین بایزید، در ٨٥٧ ق ساختـه شد (ستوده، ١٩٧-١٩٨).

مآخذ

رابینو، یاسنت لویی (ض: ه‌ . ل. رابینو)، سفرنامۀ مازندران و استراباد، ترجمۀ غلامحسین وحید مازندرانی، تهران، ١٣٣٦ش؛
ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، ١٣٧٤ش ج ٥(١)؛
سفرنامۀ استراباد و مازندران و گیلان و ...، به‌کوشش مسعود گلزاری، تهران، ١٣٥٥ش؛
قورخانچی، محمدعلی، نخبۀ سیفیه، به‌کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، ١٣٦٠ش، ج ٢؛
ملگونف، سفرنامه، ترجمۀ مسعود گلزاری، تهران، ١٣٦٤ش؛
نقشه (پلان امامزاده نور)، سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران، دفتر فنی مازندران، ١٣٥٩ش؛
نیز: پژوهشهای میدانی مؤلف؛
نیز:

Godard, A., Āthār-é Īrān, Paris, ١٩٤٩, vol. IV(٢);
Hillenbrand, R., «Saljūq Monuments in Iran. V. The Imāmzāda Nūr, Gurgān», Iran, London, ١٩٨٧, vol. XXV;
Schroeder, E., «The Seljūq Period», SPA.
جواد نیستانی (دبا)