اِرادۀ مِلّی، حِزْب [hezb-e erāde-ye mellī]، یکی از احزاب ایران در دهۀ ٢٠ سدۀ ١٤ش، تأسیس سیدضیاءالدین طباطبایی (ﻫ م). این حزب، به گفتۀ برخی در بهمن ماه ١٣٢٢ جانشین حزب دیگر سیدضیاء (حزب وطن) شد (آبراهامیان، ١٧٤). برخی دیگر تابستان ١٣٢٢ش را سال تشکیل آن دانسته‌اند. اما برپایۀ برخی اسناد، حزب ارادۀ ملی در بهمن ١٣٢٣ تشکیل شد و گرچه حزب وطن تحت‌الشعاع حزب جدید قرار گرفت، ولی تا اواسط ١٣٢٤ش که حزب وطن تعطیل شد، هر دو هم‌زمان فعالیت می‌کردند (اسناد...، ١/٥١، ٢/٤٤٩؛ تبریزی، ٣٨٦-٣٨٧).
برنامه، خط‌مشی و مواضع حزب ارادۀ ملی عمدتاً ترویج دیانت، ضدیت با اتحاد جماهیر شوروی و حزب تودۀ ایران، مخالفت با احمد قوام (ﻫ م) و حزب دمکرات او، و تأکید بر تمرکززدایی بود (آبراهامیان، همانجا). این حزب را می‌توان در زمرۀ احزاب وابسته به شخص دانست که عمدتاً کانون تجمع هواداران سیاسی سیدضیاء برای به قدرت رسانیدن او بود. حزب، ساختار تشکیلاتیِ منسجم و سازمان گسترده‌ای در سراسر کشور داشت. سیدضیاء رهبری حزب را به‌عهده داشت و عنوان تشریفاتی ریاست حزب با رضاقلی‌خان هدایت (نیرالملک) بود. مظفر فیروز، صادق سرمد، حبیب‌الله رشیدیان، بهاءالدین حسام‌زادۀ پازارگاد و کلنل کاظم‌خان سیاح از دیگر اعضای سرشناس حزب بودند (تبریزی، ٣٩٨).
تشکیلات کارگری حزب ارادۀ ملی، «سندیکای کارگران» نام داشت. مهندس محمدحسین تاج‌بخش از فعالان این‌تشکیلات، و روزنامۀ نیروی ملی سخن‌گوی آن بود (افتخاری، ٨٤، ٢٢٢). نشریات متعددی به حزب ارادۀ ملی وابسته یا متمایل بودند که در سالهای مختلف به صورت ائتلافهای مطبوعاتی گسترده‌ای با عناوین «اتحاد جراید ملی»، «جبهۀ مطبوعات متفق» و «جبهۀ استقلال» (در برابر «جبهۀ آزادی»، وابسته به حزب تودۀ ایران) فعالیت داشتند. روزنامۀ رعد امروز، به مدیریت مظفر فیروز و سپس هور، به مدیریت علی جواهرکلام به عنوان سخن‌گوی حزب منتشر می‌شدند. نشریه‌های روستا، سرگذشت، کاروان، کشور و نسیم صبا هریک مدتی نشریۀ حزب یا ناشر افکار آن، و نشریات ارادۀ ملی، اقدام، کانون، کوشش، صدای ایران، صدای وطن، ندای آسمانی و نسیم شمال نیز به حزب وابسته یا متمایل بودند.
حزب ارادۀ ملی در فروردین ١٣٢٥ با دستگیر شدن سیدضیاء به دستور احمد قوام و مصادرۀ اموال حزب، عملاً منحل شد (آبراهامیان، ٢٠٧؛ اسناد، ١/٥٥).

مآخذ

آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ترجمۀکاظم فیروزمند و دیگران، تهران،١٣٨٢ش؛
آوانسیان، اردشیر، «ظهور دوبارۀ سیدضیاء در صحنه و سقوط او»، اسناد و دیدگاهها (حزب تودۀ ایران از آغاز پیدایی تا بهمن١٣٥٧)، تهران،١٣٦٠ش؛
اسناد احزاب سیاسی ایران(١٣٢٠-١٣٣٠ش)، به کوشش بهروز طیرانی، تهران، ١٣٧٦ش؛
افتخاری، یوسف، خاطرات دوران سپری شده (خاطرات و اسناد، ١٢٩٩-١٣٢٦)، به کوشش کاوه بیات و مجید تفرشی، تهران، ١٣٧٠ش؛
تبریزی شیرازی، محمدرضا، زندگانی سیاسی، اجتماعی سیدضیاءالدین‌طباطبایی، تهران، ١٣٧٩ش؛
ظهور و سقوط‌ سلطنت‌ پهلوی، تهران، ١٣٧٠ش.

محسن مدیر شانه‌چی