اشپر \ešper\، آلبرت (١٩٠٥-١٩٨١ م / ١٢٨٤-١٣٦٠ ش)، مهندس معمار و دولتمرد آلمانی. او معمار ارشد آدلف هیتلر (١٩٣٣-١٩٤٥ م)، و وزیر تسلیحات و تولیدات جنگی آلمان نازی (١٩٤٢-١٩٤٥ م) در زمان جنگ جهانی دوم بود.

اشپر در مانهایم زاده شد، در مدارس فنی کارلسروهه، مونیخ و برلین به تحصیل پرداخت و در ١٩٢٧ م مدرک معماری گرفت. او از معدود روشن‌فکرانی بود که به حزب نازی پیوست (ژانویۀ ١٩٣١). تواناییهای اشپر چنان بر هیتلر تأثیر گذارد که اندک زمانی پس از رسیدن به مقام صدراعظمی، او را معمار شخصی خود کرد. هیتلر کارهای مهمی به اشپر واگذار کرد، ازجمله طرحهای جاه‌طلبانۀ بازسازی سراسر برلین، که به انجام نرسید، و طراحی میدانهای رژه، نورافکنهای گَردان و پرچمهای کنگرۀ حزب در نورنبرگ (١٩٣٤ م). به‌رغم این طرحهای عظمت‌طلبانه، طرحهای اجراشدۀ اشپر اندک، و در اندازۀ معمولی‌اند. برجسته‌ترین ساختمانهای عمومی او که میان سالهای ١٩٣٤ و ١٩٤٢ م ساخته شدند، عبارت‌اند از: استادیوم گردهماییهای حزب نازی در نورنبرگ (١٩٣٤-١٩٣٧ م)، غرفۀ آلمان در نمایشگاه ‌جهانی «هنر و فن در زندگی مدرن» در پاریس (١٩٣٧ م) و مقر صدراعظم در برلین (١٩٣٧- ١٩٣٨ م). از ویژگیهای این ساختمانها تأکید فراوان بر محورها و مرکز طرح و کاربرد دیوارهای ضخیم است.
اشپر در دهۀ ١٩٣٠ م، با فریتس توت در ساخت بزرگراههای راهبردی برای جنگ همکاری می‌کرد. وی در ١٩٤٢ م، جانشین توت در مقام وزیر تسلیحات و مهمات شد. در ١٩٤٣ م، بخشی از مسئولیتهای هِـرمان گورینگ نیز به اشپر واگذار شد و او با عنوان وزیر تسلیحات و تولیدات جنگی، افزون بر تولید، جابه‌جایی و استقرار تسلیحات، اختیار همۀ امور مربوط به مواد خام و تولید صنعتی آلمان را نیز به ‌دست آورد. اشپر در مقام جانشین فریتس توت، وارث سازمان توت شد که برای کارهای عمرانی از کار اجباری و نظام شبه‌برده‌داری بهره می‌برد. با مدیریت کارآمد اشپر، به‌رغم بمبارانهای سنگین متفقین، تولید اقتصادی آلمان در ١٩٤٤ م به نقطۀ اوج خود رسید. در ماههای پایانی جنگ، اشپر به‌سختی کوشید از اجرای سیاست زمین سوختۀ هیتلر، که آلمان را به ویرانه‌ای تبدیل می‌کرد، جلوگیری کند. پس ‌از جنگ، بیشتر به‌سبب نقشی که در رأس سازمان توت در استفاده از نیروی کار اجباری داشت، در دادگاه جنایات جنگی نورنبرگ (١٩٤٥-١٩٤٦ م) گناهکار دانسته، و به ٢٠ سال زندان محکوم شد. او این دوران را در زندان اِشپانداو در برلین غربی سپری کرد.
اشپر پس‌ از آزادی از زندان در ١٩٦٦ م، به نویسندگی روی آورد. آثار منتشر‌شدۀ او عبارت‌اند از: «خاطرات» (١٩٦٩ م؛ ترجمۀ انگلیسی، با عنوان «درون رایش سوم»، ١٩٧٠ م)، «خاطرات اشپانداو» (١٩٧٥ م)، و «عامل نفوذی» (١٩٨١ م). او در ١٩٨١ م، هنگامی که برای مصاحبه‌ای تلویزیونی در لندن به ‌سر می‌برد، درگذشت.

مآخذ

Americana, ٢٠٠٦;
Britannica, ٢٠١٠;
Columbia, ٦th edition;
DA.

بخش هنر و معماری دانا