دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٩٣ - ازرق، قلعه
ازرق، قلعه
نویسنده (ها) :
نوشین صاحب
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَزْرَق، قَلْعه [qalʾe(a)-ye azraq]، بنایی تاریخی مربوط به دورۀ ایـوبـیان (حک ٥٦٧- ٦٤٨ق\ ١١٧٢- ١٢٥٠م)، واقـع در ١٢٥ کیلومتری شرق شهر عمان. این بنا قلعهای است مستطیل شکل که طول و عرض آن ٨٠ و ٧٠ متر است، در ٤ گوشۀ آن و نیز در وسط دیوارهای جانبی برجهایی که در اصل ٣ طبقه بودهاند، وجود دارد و بر روی آنها پنجرههایی کوچک برای مراقبت و تیراندازی دیده میشود. حیاط قلعه را اتاقها و سالنهایی در اندازههای مختلف، همچنین دو دروازه احاطه کردهاند و در قـسمـت میـانـی آن نمـازخـانـهای بـه شکل مستطیل قـرار دارد (موسوعة...، ٣٦٨- ٣٦٩؛ رشدان، ٤١؛ امین، تصویر ص ٦٢-٦٣).
سنگهای به کار رفته در ساخت این بنا بازالت است که در آن منطقه به فراوانی یافت میشود. شباهت میان این بنا با دیگر قلعههایی که رومیان برای حفاظت از راههای تجارتی نبطیها میساختند، میرساند که قلعه بر روی پایهها و بقایای قلعهای رومی ساخته شده است. نقوش داخل قلعه که نامهای لاتینی و یونانی مربوط به امپراتوران روم در سدههای ٣-٤م را دارد، بیانگر کهن بودن قلعه است (موسوعة، ٣٦٨؛ رشدان، ٤٠-٤١؛ گابسر، ٧). بر اساس نوشتار رومی لوحی سنگی که در بالای دروازۀ قلعه قرار دارد، این بنا در ٦٣٤ق\ ١٢٣٦م به دستور عزالدین ایبک، استاد الدارِ (نک : دبا، ه م) ملک ناصر داوود (حک ٦٢٤-٦٤٧ق) تجدید بنا شده است (موسوعة، ٣٦٨- ٣٦٩؛ رشدان، ٤١؛ غوانمه، ١٣؛ حدیدی، I\ ٢٠).
مآخذ
دبا؛
رشدان، وائل، معالم الحضارة الاسلامیة فی الملکة الاردنیة الهاشمیة، عمان، ١٤١٥ق\ ١٩٩٤م؛
غوانمه، یوسف درویش، التاریخ السیاسی لشرقی الاردن، عمان، ١٩٨٢م؛
موسوعة الحضارة الاسلامیة، عمان، ١٩٩٣م؛
نیز:
Amin, M., Journey Through Jordan, Nairobi, ١٩٩٤;
Gubser, P., Jordan Crossroads of Middle Eastern Events, London, ١٩٨٣;
Hadidi, A.,«The Archaeology of Jordan», Studies in the History and Archaelogy of Jordan, Amman, ١٩٨٢.
نوشین صاحب