اِستروگانُف \ [e]st[e]rogānof \ ، خاندانی از بازرگانـان، زمین‌داران بزرگ و دولتمردان روسِ سدۀ ١٦ تا آغاز سدۀ ٢٠م. آنان به‌سبب فعالیتهای مستعمره‌سازی و پدید آوردن مهاجرنشین در مناطق سیبری و کوههای اورال در سده‌های ١٦ و ١٧م، شهرت دارند. نام این خاندان، که احتمالاً از تبار تاتارها بودند، نخستین‌بار در اسنادی مربوط به سدۀ ١٥م، که به دادوستد آنها در یکی از استانهای نُوگُرُد اشاره می‌کند، آمده است.
آنیکا (آنیکِی) استروگانف (١٤٩٧-١٥٧٠م)، سردودمان این خاندان، در ١٥١٥م در شمال روسیه شروع به استخراج نمک کرد. در ١٥٥٨م ایوان چهارم (ایوان مخوف)، تزار روسیه، زمینهای وسیعی را در کنار رودهای کاما و چوساوایا به آنیکا و پسرانش، گریگوری و یاکُف، بخشید و به آنان اجازه داده شد که مردم را برای سکونت به این مناطق جلب کنند، شهرکهایی بسازند و برای دفاع از خویش، نیروی نظامی مستقلی داشته باشند. آنها به‌مدت ٢٠ سال از پرداخت مالیات نیز معاف شدند. اعضای این خانواده به استخراج نمک و آهن، و دادوستد الوار و خز مشغول شدند. آنان پس از تسخیر سرزمینهای مردمان بومی این مناطق، دهقانان روس را در آنجا ساکن کردند و مهاجرنشینهایی برپا ساختند. در ١٥٦٦م، به درخواست این خاندان، املاک آنان جزو سرزمینهای زیر نظر شخص تزار درآمد و بدین‌ترتیب، آنان خودمختاری چشمگیری یافتند.
استروگانفها با سیبری دادوستد می‌کردند، اما درگیریهای نظامی نیز میان آنان و خان سیبری رخ داد. این خاندان گاه برای سرکوب مردمان بومی قلمروشان از نیروی نظامی بهره می‌گرفتند. آنان به الحاق سیبری به روسیه نیز یاری رساندند.
خاندان استروگانف به میخائیل رُمانُف، بنیادگذار دودمان رمانف، در رسیدن به تزاری روسیه (١٦١٣م) یاری رساندند. آنان با پرداخت مالیاتهایشان پیش از موعد مقرر و دادن وامهای کلان به خزانۀ خالی کشور، از دولت میخائیل پشتیبانی کردند و به پاداش آن، ارتقای مقام یافتند، تا آنجا که تنها در برابر تزار پاسخ‌گو بودند.
در ١٦٨٨م گریگوری دمیتریِویچ استروگانف (١٦٥٦- ١٧١٥م) یگانه مالک املاک گستردۀ این خاندان شد. او در جریان جنگ شمالی بزرگ، دو کشتی جنگی با همۀ تجهیزات لازم برای پتر یکم (پتر کبیر) ساخت و از نظر مالی نیز به او کمک کرد و در برابر، لقب بارون گرفت. در ١٧٩٨م پاوِل یکم، تزار روسیه، عنوان کُنت را به وارثانِ گریگوری دمیتریویچ اعطا کرد. با وارد شدن خاندان استروگانف به طبقۀ اشراف، در سده‌های ١٨ و ١٩م دولتمردان و شخصیتهای برجستۀ بسیاری از این خاندان برخاستند.
خاندان استروگانف همچنین به‌سبب خدماتش به هنر روسیه نامدار است. پشتیبانی اعضای این خانواده از هنرمندان و آثاری که به سفارش آنان ساخته شد، موجب ساخت شمار فراوانی کلیسا، و پیدایش مکتب شمایل‌سازی معروف به مکتب استروگانف، در سده‌های ١٦ و ١٧م شد. هنرمندان ایـن مکتب ــ که نقاشان معروفی چون پراکُپی چیرین، ایستُما ساوین و پسرانش، نیکـوفور و نـازاری، از آن جملـه بـودند ــ اسلوبهـای مینیاتورسازی و آذین‌گری و رنگ‌آمیزی پرمایه را باب کردند؛ آنان در آثار خویش از ورق طلا نیز بسیار بهره می‌بردند.

مآخذ

EB, ٢٠٠٨;
GLE ;
GSE ;
MEL (under «Stroganow»).
بخش تاریخ