اِسپرِنگلینگ \ [e]sp[e]rengling\ ، مارتین (١٨٧٧-١٩٥٩م/ ١٢٥٦- ١٣٣٨ش)، خاورشناس‌آمریکایی در حوزۀ ادیان و زبانهای خاورمیانه و ایران باستان. او از دانشگاه شیکاگو درجۀ دکتری گرفت، سپس استاد زبان عربی و پژوهشهای اسلامی همان دانشگاه شد (عقیقی، ١٠٠٢؛ فرهنگ...، ذیل اسپرنگ‌لینگ، مارتن). از ژانویۀ ١٩٣٣ تا اکتبر ١٩٤٠ سردبیر «نشریۀ آمریکایی زبانها و ادبیات سامی» بود و چندین مقالۀ علمی در موضوعهای گوناگون نوشت و در همین نشریه و دیگر نشریات خاورشناسی به چاپ رساند (ابت، ٥٤).
نخستین کار وی همکاری در تدوین «فهرست توصیفی نسخه‌های خطی کتابخانه‌های دانشگاه شیکاگو» بود؛ با این حال، پاپیروسهای آرامی الفانتین، مربوط به دورۀ هخامنشی (نوابی، V/ ٢٩١) و نوشته‌های عبری و عربی از جمله موضوعاتی بودند که وی در نخستین دورۀ فعالیتهای علمی‌اش، پژوهشهایی دربارۀ آنها انجام داد و نتایج آنها را در چند مقاله و کتاب منتشر کرد ( فرهنگ، همان‌جا؛ «کتاب‌شناسی...»، ٤٤, ١٤٣). سپس به پژوهش دربارۀ ایران باستان و به‌ویژه دورۀ ساسانی روی آورد، مقاله‌هایی به زبانهای انگلیسی و آلمانی دربارۀ واژه‌های پهلوی (آکستبی، ٧٩؛ «کتاب‌شناسی»، ٥١؛ نوابی، I/ ١٥٥) و کتیبه‌های پهلوی («کتاب‌شناسی»، ٥٤) نوشت و بر اساس کتیبه‌ها، پژوهشهایی دربارۀ دو شخصیت مهم اوایل دورۀ ساسانی، یعنی شاپور یکم و کردیر (اسپرنگلینگ، «از کرتیر...»، ٣٣٠-٣٤٠، «کرتیر، بنیادگذار...»، ١٩٧-٢٢٨؛ «کتاب‌شناسی»، ١٢١؛ نوابی، I/ ١٥٤, VI/ ١٧٥) انجام داد و از جمله اظهار داشت که برخلاف نظر برخی که کردیر را عنوانی برای تنسر یا توسر، دیگر روحانی بلندپایۀ ساسانی می‌دانستند، کردیر نام موبدان‌موبد شاپور یکم بوده است (طاهری، ٣٧٥). پژوهش جامع وی بر روی کتیبه‌های یافت‌شده در بنای موسوم به کعبۀ زردشت، که حاصل آن به سال ١٩٥٣م در کتابی با عنوان «ایران در سدۀ سوم میلادی، شاپور و کردیر» منتشر شد (نک‌ : اسپرنگلینگ، «ایران...»، ٣ ؛ نوابی، VII/ ٣٦٤)، مهم‌ترین اثر اوست.
اسپرنگلینگ مقاله‌هایی هم دربارۀ نوشته‌های مانوی («کتاب‌شناسی»، ٢١٠؛ نوابی، I/ ٨٨, VI/ ٢٥٨)، و مهرها و سکه‌های ساسانی («کتاب‌شناسی»، ٢٦٨؛ نوابی، III/ ٤٤٣) نوشت. در مقالۀ مفصلی نیز با عنوان «از عربی تا فارسی» (نک‌ : pp. ١٧٥-٢٤٤, ٣٢٥-٣٣٦)، به گوشه‌هایی از ارتباط این دو زبان پرداخت (ابت، ٥٤-٥٥).

مآخذ

طاهری، ابوالقاسم، سیر فرهنگ ایران در بریتانیا، تهران، ١٣٥٢ش؛
عقیقی، نجیب، المستشرقون، قاهره، ١٩٦٥م، ج ٣؛
فرهنگ خاورشناسان، ویراست ٢، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ١٣٧٦ش بب‌ ؛
نیز:

A Bibliography of Pre-Islamic Persia, ed. J. D. Pearson, London, ١٩٧٥;
Abott, N., «Martin Sprengling», JNES, vol. IXX, no. ١;
Nawabi, Y. M., A Bibliography of Iran, Tehran, ١٩٦٩;
Oxtoby, W. G., Ancient Iran and Zoroastrianism in Festschriften, Shiraz, ١٩٧٣;
Sprengling, M., «From Arabic to Persian», The American Journal of Semitic Languages and Literatures, ١٩٣٩, vol. LVI;
id., «From Kartīr to Shahpuhr I», ibid., ١٩٤٠, vol. LVII;
id., «Kartīr, Founder of Sasanian Zoroastrianism», ibid.;
id., Third Century Iran, Sapor and Kartir, Chicago, ١٩٥٣.
عسکر بهرامی