دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥١٩ - اسپیتمان
اسپیتمان
نویسنده (ها) :
پرویز رجبی
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٢٣ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اِسپیتمان \ espitmān\ ، نیز سْپیتمان، سْپیتامان، نام خانوادگی زردشت.
این نام از سپیتَمه \ spitama\ یا سپیتامه \ spitāma\ ، نام نیای نهم زردشت و پسوند «آن» درست شده است (بارتولمه، ١٦٢٤؛ نیز نک : یوستی، «نامنامۀ...»، ٣٠٩، «فرهنگ...»، ٣٠٤). یوستی («نامنامه»، ٣١٠) اسپیتمان را «سپیدمنش» ترجمه کرده است (نیز نک : جکسن، ١٣).
اسپیتمان در بندهش به صورت سپیتام یا سپیتامان آمده است (p. ١٧٤). این نام را نویسندگان اسلامی به صورتهای گوناگون ثبت کردهاند: ابنندیم: زرادشت بن اسبتمان (ص ١٥)؛ طبری: زرادشت بن اسفیمان (شاید در اصل به صورت اسفیتمان، نک : ص ٥٦١)؛ ابناثیر: سقیمان [سفیمان] (ص ١٨١)؛ مسعودی: اسبیمان (ص ٢٥٢). در نوشتههای این نویسندگان منظور از «ابن»، «خلف» است. در بندهش، زردشت پسر پورشَسپ، پسر پیترَسپ، پسر هَئِچَتاسپ، پسر چاشنوش، پسر پیتَرَسپ، پسر اَرغید اَرشن، پسر هریتار، پسر اسپیتمان آمده است (ص ١٥٢). در اوستا افزون بر پوروچیستا («گاهان...»، یسن ٥٣، بند ٣)، کوچکترین دختر زردشت، مَدیوماه، پسر عموی او نیز از خاندان اسپیتمان است (همان، یسن ٥١، بند ١٩). یکبار نیز در یشتها (فروردین یشت، بند ٩٨) فروهر پاکدینی ناشناخته به نام ثریمیثوَنت اسپیتمان ستوده شده است، که باید از خاندان زردشت بوده باشد.
در متنهای مزدیسنی گاه اسپیتمان پیش از نام زردشت و زمانی پس از نام او میآید و هر جا به صورت تنها نوشته میشود، مراد، زردشت است (نک : جکسن، همانجا).
مآخذ
ابناثیر، الکامل، ج ٦؛
ابنندیم، الفهرست؛
بندهش، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران، ١٣٦٩ش؛
طبری، تاریخ، ج ١؛
مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، بهکوشش یوسف اسعد داغر، بیروت، ١٣٨٥ق/ ١٩٦٥م، ج ١؛
نیز:
Bartholomae, AW ;
Der Bundehesh, tr. F. Justi, Leipzig, ١٨٦٨;
Die Gatha's des Awesta, tr. Ch. Bartholomae, Strassburg, ١٩٠٥;
Die Yäšt's des Awesta, tr. H. Lommel, Göttingen, ١٩٢٧;
Jackson, W., Zoroaster, the Prophet of Ancient Iran, New York, ١٩٦٥;
Justi, F., Handbuch der Zendsprache, Leipzig, ١٨٦٤;
id., IN.
پرویز رجبی