دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٨٦ - ارته پاته
ارته پاته
نویسنده (ها) :
پرویز رجبی
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ١١ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَرْتهپاته [arta pāta]، نام چند شخصیت ایران باستان که در منابع یونانی به صورت اَرته باتَس، اَرْتهباتِس و اَرْته پاتَس آمده است (گزنفن، «کورشنامه»، II/٣٥٧؛ هرودت، III/٣٧٩). این نام گاهی در منابع یونانی و در ترجمههای فارسی به صورت اَرْتهباذه نیز آمده است. یوستی اوستایی این نام را اشهپاته (پاییده از سوی اَشه) میآورد (ص ٣٧):
١. ارتهپاته، شهرب کاپادوکیه. کورش کمی پس از گشودن بابل، تصمیم گرفت در هر منطقهای که به تصرف درآورده است، شهربی برگمارد. در اجرای این تصمیم ارتهپاته را شهرب کاپادوکیه کرد (گزنفن، همان، II/٤١٣). به ظن قوی این ارتهپاته همانی است که در مراسمی که به مناسبت فتح بابل برگذار شد، فرماندهی گردونههای ٤ ردیفه را برعهده داشت (همان، II/٣٥٧). به قول گزنفن ( آناباسیس، III/٨١) به هنگام کشته شدن کورش و فرو افتادنش از اسب، ٨ تن از سرداران کورش بر روی جسد سرور خویش افتادند. در میان این نامداران ارتهپاته وفادارترین یاور کورش بود. ارتهپاته از اسب به پایین جست و کورش را در آغوش گرفت. همو همچنین گزارش میدهد که کورش در رأس یک هیئت دادرسی ٧ نفری، پس از محاکمه اُرُنْتِس و محکومیت او به مرگ، اجرای رأی دادگاه را به ارتهپاته، افسر نگهبان خود سپرد (همان، III/٦١).
٢. ارتهپاته، پدر فَرْنهزاتْرِس، فرمانده جنگجویان هندی، به هنگام لشکرکشی خشیارشا به یونان (هرودت، همانجا).
٣. ارتهپاته، دوست کورش صغیر که در ٤٠١قم در نبرد کوناکسا کشته شد (یوستی، همانجا).
٤. ارتهپاته، شاه ارمنستان در زمان پمپه، حدود ٦٥م (همانجا).
مآخذ
Herodotus, The History, tr. A. D. Godley, London, ١٩٥٧;
Justi, F., Iranisches Namenbuch, Hildesheim, ١٩٦٣;
Xenophon, Anabasis, tr. C. L.Brownson,London,١٩٦٨;
id, Cyropaedia, tr. W. Miller, London, ١٩٥٣.
پرویز رجبی