دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٠٠ - ازکهل
ازکهل
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَزْکَهْل [azkahl]، براساس برخی از نسخههای شاهنامه، نام وزیر و مشاور خاقان چین در لشکرکشی او به مرو به قصد ستاندن باج از ایرانیان، در روزگار پادشاهی بهرام گور ساسانی (فردوسی، چ مسکو، ٧\ ٣٩٠-٣٩٢). این نام در شاهنامۀ چاپ مل و دبیرسیاقی نیامده، و در نسخۀ بدون تاریخ مؤسسۀ خاورشناسی روسیه (نک : همانجا، حاشیۀ ٢٠) و در دو نسخۀ موزۀ بریتانیا و پاکستان (رواقی، ٢\ ٣٢) به جای آن، «انکرم» ضبط شده است.
ولف، یوستی و عبدالقادر ازکهل را فهرست نکردهاند و رواقی حدس میزند که صورت درست واژه میتواند «اژگهن» (کاهل و مهمل) باشد که هم با مفهوم بیت مناسبت دارد و هم در ساختمانِ کلمه به ازکهل نزدیک است (٢\ ٣٠-٣٥). در چاپی جدید از شاهنامه، مصححان بر مبنای نسخۀ دهلی و پاکستان، به جای ازکهل، «از دست» را برگزیده، و آن را «دستیار» معنی کردهاند (نک : فردوسی، چ قریب و بهبودی، ٤\ ٦٥-٦٦، نیز حاشیۀ ص ٦٦).
مآخذ
رواقی، علی، واژههای ناشناخته در شاهنامه، تهران، ١٣٥٥ش؛
فردوسی، شاهنامه، به کوشش عثمانف، مسکو، ١٩٦٨م؛
همان، به کوشش مهدی قریب و محمدعلی بهبودی، تهران، ١٣٧٤ش.
بهمن حمیدی