اُستوالد \ ostvāld(t)\ ، فریدریش ویلهِلم (١٨٥٣-١٩٣٢م/ ١٢٣٢-١٣١١ش)، شیمی‌دان آلمانی، که تقریبـاً به‌تنهایی شیمیِ فیزیک را به‌صورت رشتۀ نسبتاً مستقلی از شیمی درآورد. استوالد در ١٩٠٩م به‌مناسبت کارهایش در زمینۀ کاتالیز، تعادل شیمیایی و سرعت واکنشها برندۀ جایزۀ نوبل در شیمی شد. او که رویکردی قویاً فلسفی به علم داشت، برای تبیین همۀ پدیده‌های فیزیکی، انرژی را ترجیح می‌داد و به اتم باور نداشت. همچنین در شیوۀ به‌کارگیری تغییر کمیتهای فیزیکی، مانند حجم، در بررسی کمّی واکنشهای شیمیایی، پیشگام بود.

استوالد در شهر ریگا در لاتْویا (لتونی)ی کنونی زاده شد. در ١٨٧٨م درجۀ دکتری خود را از دانشگاه دُرپات (اکنون: دانشگاه دولتی تارتو در استونی) گرفت و پیش از تدریس، و مدیریت آزمایشگاه شیمی در دانشگاه لایپزیگ (١٨٨٧-١٩٠٦م)، در ریگا به تدریس پرداخت. او در پشتیبانی از نظریه‌های اِسوانته آوگوست آرِنیوس و یاکوبوس هِـنریکوس وانت هوف درنگ نکرد و به‌همراه آنان شیمی فیزیک را برپایۀ محکمی بنا نهاد. با این حال، شاید او در مقام نویسنده و ویراستار، بیشترین کمک را به پیشرفت این علم کرده باشد. استوالد «کتاب درسی شیمی عمومی» (٢ ج، ١٨٨٥-١٨٨٧م) و چند متن مفید و مؤثر دیگر نوشت و بنیادگذار اصلی «مجلۀ شیمی فیزیک» (١٨٨٧م) بود، که سالیان دراز، معتبرترین نشریه در این رشته به‌شمار می‌رفت. استوالد در ١٨٨٩م انتشار «آثار کلاسیک علوم دقیقه» را آغاز کرد که مجموعۀ ارزشمندی بود از بازچاپ مقاله‌های مهم فیزیک و شیمی که تا آن زمان انتشار یافته بودند.
او پژوهشهای آزمایشگاهی خود را با بررسی دینامیک واکنشها در محلول آغاز کرد و سپس به الکتروشیمی روی آورد، که شامل مطالعات مهمی دربارۀ رسانندگی الکتریکی و تفکیک برقکافی (الکترولیتی) اسید‌های آلی است. در ١٨٩٤م نخستین تعریف نوین از کاتالیزگر را عرضه، و توجه خود را به واکنشهای کاتالیزی معطوف کرد. شیوۀ او برای تبدیل آمونیاک به نیتریک اسید، که در ١٩٠٢م به ثبت رسید، اهمیت صنعتی فراوانی یافت. در روش استوالد، آمونیاکِ مخلوط شده با هوا را ضمن حرارت دادن، از روی کاتالیز‌گر (پلاتین) می‌گذرانند. در این فرایند، آمونیاک با اکسیژن واکنش انجام می‌دهد و نیتریک اکسید می‌سازد. سپس نیتریک اکسید اکسیده، و به نیتروژن‌دیوکسید تبدیل می‌شود و نیتروژن دیوکسید نیز با آب واکنش انجام می‌دهد و نیتریک اسید تولید می‌کند. استوالد همچنین یک گرانروی سنج اختراع کرد، که هنوز هم برای اندازه‌گیری گرانروی محلولها به کار می‌رود.
استوالد در پی استعفا از دانشگاه لایپزیگ، دربارۀ فلسفۀ علم به نوشتن پرداخت و در کتاب «مردان بزرگ» (١٩٠٩م)، علل روان‌شناختی توان تولید علمی را بررسی کرد. او ٤٥ کتاب و نزدیک به ٥٠٠ مقاله منتشر کرد.
دومین پسر او، وُلفگانگ استوالد (١٨٨٣-١٩٤٣م/ ١٢٦٢-١٣٢٢ش)، نیز دانشمندی نامدار بود که عموماً به‌عنوان پایه‌گذار شیمیِ کلویید شناخته می‌شود.

مآخذ

CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠٠٨ (under «Ostwald, Wilhelm», «Ostwald, Wolfgang»);
ME, ٢٠٠٥.
بخش علوم پایه و مهندسی