اِسـتـایـن \ [e]stāyn\ ، گِـرتـرود (١٨٧٤-١٩٤٦م/ ١٢٥٣-١٣٢٥ش)، بانوی نویسندۀ آمریکایی. او در پنسیلوانیا زاده شد و در ١٨٩٨م در رشتۀ روان‌شناسی فارغ‌التحصیل شد. پس از ١٩٠٣م بیشتر در پاریس می‌زیست و در آنجا محفلی تشکیل داده بود که نویسندگان، آهنگ‌سازان و نقاشان پیشرو، از قبیل پیکاسو، ماتیس و کوکتو، از جملۀ اعضای آن بودند. نخستین آثارش متأثر از همین نقاشان، و به‌ویژه تأثیرگرفته از سِزان، ماتیس و پیکاسو است که این یکی دوست مادام‌العمر او شد. نخستین کتاب استاین، «سه زندگی» (١٩٠٩م)، مجموعه‌ای از داستانهای کوتاه بود. در ١٩٢٢م «جغرافیا و نمایشنامه‌ها»، مشتمل بر شرح احوال ادبی زنده و پرشور دوستان پاریسی او منتشر شد. «راز موفقیت آمریکاییان» (١٩٢٦م) در آغاز، توجه منتقدان را چندان جلب نکرد، اما دیری نپایید که یکی از پرشورترین جدلهای ادبی اواسط دهۀ ١٩٢٠م را برانگیخت. سبک استاین که تکراری و سرشار از ابهامهای نحوی عمدی است، سبکی یگانه است.

برخی از کتابهای استاین اینهاست: اتوبیوگرافی آلیس بی. تکلاس (١٩٣٣م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٦٩ش)؛ «چهار قدیس در سه پرده» (١٩٣٤م)؛ «مجموعۀ سخنرانیها در آمریکا» (١٩٣٥م)؛ «جنگهایی که دیده‌ام» (١٩٤٥م)، در ستایش از دلاوریهای مردم فرانسه در جنگ جهانی دوم؛ و «بروزی و ویلی» (١٩٤٦م).
تأثیر استاین بر فرهنگ سدۀ ٢٠م همان اندازه که ناشی از شخصیت و نوشته‌های اوست، نیز بر اثر نقشی است که در مقام حامی هنرها ایفا کرد. منزل او در پاریس در دهۀ ١٩٢٠م محفل گروه ادبی تأثیرگذاری بود و نویسندگان آمریکایی، کسانی چون شِروود اَندِرسِن، ارنست همینگوی، اسکات فیتز جرالد و ثُرنتِن وایلدِر (ه‌ م‌م) به‌تشویق استاین، سبکهای ادبی ویژۀ خود را پرورش دادند و به‌گونه‌ای از او تأثیر گرفتند. استاین در عین حال از پشتیبانان جنبشی در نقاشی بود که در اوایل سدۀ ٢٠م با نقاشان کوبیست آغاز شد. او در جلب کردن توجه
گستردۀ محافل بین‌المللی به هنر جدید مؤثر بود.

مآخذ

کتابخانۀ ملی ایران؛
نیز:

CE, ٦th edition;
EA, ١٩٦٣, ٢٠٠٦;
ME, ٢٠٠٨.
بخش ادبیات جهان