افجه \afje\، یکی از آبادیهای قدیمی دهستان لواسان کوچک از بخش رودبار قصران در شهرستان شمیران (استان تهران). نام این آبادی را افچه نیز گفته‌اند (اعتماد‌السلطنه، المآثر ... ، ١ / ٩٤؛ کریمان، ١ / ٢٩، ١٣٧، ١٥٩-١٦٠). این آبادی با ٠٦٠‘٢ متر ارتفاع از سطح دریا، در °٣٥ و ´٥٢ عرض شمالی، و °٥١ و ´٤١ طول شرقی و در ٥کیلومتری شمال شرقی گلندوگ قرار دارد. کوههای دشته و گرچال، گردنۀ افجه‌بش (افجه‌بشم) و شیشه‌دره در شمال و شمال شرقی آبادی، از عوارض طبیعی آن به شمار می‌روند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها ... ، ٢٥). افجه روستایی کوهپایه‌ای با آب‌وهوایی سرد و خشک است. رودخانۀ محلی افجه با گذشتن از این آبادی، به دریاچۀ سد لتیان می‌ریزد (همانجا).
یکی از راههای کهن، و نزدیک‌ترین مسیر تهران به مازندران از افجه می‌گذشت (رابینو، ٦٣؛ نیز نک‌ : اعتمادالسلطنه، مرآة ... ، ٤ / ١٨٧٦)؛ این مسیر ظاهراً همان است که در ٢٢٤ ق / ٨٣٩ م، به هنگام شورش مازیار، بخشی از سپاهیان معتصم از آنجا گذشته‌اند (کریمان، ١ / ٢٩، ٢٨٦). افجه در گذشته به میرزا آقاخان نوری، صدراعظم ناصرالدین شاه، تعلق داشت (اعتمادالسلطنه، همان، ٢ / ١٢٢٦-١٢٢٧). او در ١٢٧٠ ق / ١٨٥٤ م راه افجه را (همو، المآثر، همانجا؛ نیز نک‌ : کریمان، ١ / ١٦١)، که مسیر حمل برنج و زغال به تهران بود، اصلاح (اعتمادالسلطنه، مرآة، ٢ / ١١٩٠، المآثر، کریمان، همانجاها)، و در این آبادی مسجد، حمام، و کاروان‌سرایی احداث کرد (سپهر، ٣ / ١٥١٧؛ نیز نک‌ : اعتمادالسلطنه، همان، ١ / ١١٥). وی قصری در افجه برپا داشته بود (معصوم‌علیشاه، ٣ / ٦٣٨) که بعدها رو به ویرانی نهاد (همانجا). این آبادیِ ییلاقی در گذشته محل تفـرج ناصرالدین شاه بـود (اعتمادالسلطنـه، مـرآة، ٢ / ١٢٢٦-١٢٢٧، ١٢٥٤). افجه را «پایتخت لواسان کوچک» نیز به شمار آورده‌اند (معصوم‌علیشاه، همانجا). جمعیت افجه در اواخر دهۀ ١٣٢٠ ش، حدود ٢٤٦‘١ تن بود ( فرهنگ جغرافیایی ایران، ١ / ١٥) که این شمار مطابق سرشماری ١٣٩٠ ش، ٠٧٩‘١ تن (٣٤١ خانوار) بود.
فعالیت سنتی اهالی باغداری، دامداری و پرورش زنبور عسل اسـت ( فـرهنگ آبـادیهـا ... (١٣٦٥ ش)، ٢٠). آب مـورد نیاز این آبادی از رودخانه و چشمه تأمین می‌گردد ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا؛ فرهنگ آبادیها ... ، ٣٤). امروزه افجه محل خانه‌های ییلاقی و مرکز دهستان لواسان کوچک است (نشریه ... ، ١٥). اهالی بومی افجه شیعی‌مذهب‌اند و به فارسی سخن می‌گویند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا).

مآخذ

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٦٣ ش؛
همو، مرآة ‌البلدان؛
رابینو، ی. ل.، مازندران و استرآباد، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، ١٣٤٣ ش؛
سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ ( تاریخ قاجاریه)، به کوشش جمشید کیانفر، تهران، ١٣٧٩ ش؛
فرهنگ آبادیهای کشور، سرشماری عمومی کشاورزی (١٣٦٧ ش)، استان تهران، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٨ ش؛
فرهنگ آبادیهای کشور (١٣٦٥ ش)، شهرستان شمیرانات، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٨ ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور (تهران)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٠ ش، ج ٣٨؛
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، سازمان جغرافیایی کشور، تهران، ١٣٣٠ ش؛
کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ١٣٥٦ ش؛
معصوم‌علیشاه، محمدمعصوم، طرائق الحقائق، به کوشش محمدجعفر محجوب، تهران، ١٣١٨ ش؛
نشریۀ دفتر تقسیمات کشوری، معاونت سیاسی ـ اجتماعی وزارت کشور، تهران، ١٣٧٩ ش، شم‌ ٢.

عباس سعیدی