اِستیوِنز \ [e]stivenz\ ، فریس جِی (١٨٩٣-١٩٦٩م/ ١٢٧٢-١٣٤٨ش)، آشورشناس آمریکایی. او در ایالت ایندیانا زاده شد و اگرچه خانواده‌اش چندان مذهبی نبودند، وی را به کلاس علوم دینیِ یکشنبه‌ها نیز فرستادند. در این کلاسها، با همسر آینده‌اش آشنا شد و تحت تأثیر او به تحصیل علوم دینی پرداخت. پس از دریافت دیپلم، وارد کالج (امروزه دانشگاه) باتلِر در نزدیکی ایندیاناپولیس شد. در ١٩١٥م مدرک کارشناسی گرفت و در کلیسایی مشغول خدمت شد. ٤سال پس از ازدواج، در ١٩٢٠م راهی نیوهِـیوِن در ایالت کِنِتیکِت شد و در آنجا توانست در مدرسۀ علوم دینی دانشگاه یِیل ادامۀ تحصیل دهد (الیس، ٤٢٣). او اگرچه در ١٩٢٣م موفق به گذراندن دورۀ کارشناسی الٰهیات شد، به دلایلی (گویا تحت تأثیر پژوهشگران برجستۀ مطالعات سامی آن دانشگاه) به میان‌رودان (بین‌النهرین) باستان علاقه پیدا کرد. از این‌رو، هم‌زمان از سال دوم دانشکده، درس آشورشناسی را با اَلبِرت تی کلِی، استاد آثار آشوری و بابلی، و سرپرست «مجموعۀ بابلی یِیل»، آغاز کرد و این ارتباط در سالهای بعد به‌صورت تنگاتنگی ادامه یافت (همان‌جا). مجموعۀ یادشده دربرگیرندۀ صدها لوحه بود که دانشگاه ییل از کاوشهای باستان‌شناختی در بایگانیهای قلمرو آشوریان، متعلق به ٤هزار سال پیش، به دست آورده بود (لوی، ١٨٠).
استیونز پس از دریافت درجۀ کارشناسی، خود را وقف آموختن فشردۀ اکدی و دیگر زبانهای سامی کرد و مطالعات دینی‌اش کاهش یافت. هنگامی که البرت کلِی روی متون کپدوکیه‌ای (کاپادوکیایی) کار می‌کرد، استیونز دستیار او شد و فهرست متنها و بررسی نامهای اشخاص موجود در این متنها را تهیه کرد. حاصل این کار رسالۀ دکتری او با عنوان «مطالعاتی دربارۀ الواح میخی کپدوکیه» بود (الیس، ٤٢٣-٤٢٤). در سالهای بعد، استیونز همچنان به کارهای کلیسایی و تدریس ادامه داد. در ١٩٢٤م نخستین اثرش را، که مقاله‌ای با عنوان «اسطورۀ اژدهای بابلی در کتاب سوم حَبَقوق» بود، در نشریۀ «ادبیات و تفسیر کتاب مقدس» منتشر کرد (همو، ٤٢٤).
استیونز پس از دفاع از رساله‌اش در ١٩٢٥م، به تدریس عهد قدیم و تاریخ باستان در کالج کالـوِر ـ استاکتِن (اکنون دانشگاه) در ایالت میسوری پرداخت. در همان سال رساله‌اش به‌عنوان یک شمارۀ فصلنامۀ این کالج انتشار یافت. در ١٩٢٨م استاد آشورشناسی دانشگاه ییل، و در سالهای بعد، مدیر مجموعۀ بابلی دانشگاه شد (همان‌جا).
در ١٩٢٨م دومین کتاب او با عنوان «نامهای اشخاص از کتیبه‌های میخی کپدوکیه» در «مجموعۀ شرقی دانشگاه ییل» انتشار یافت (اسپایزِر، ٤٦٤-٤٦٥).
استیونز در دهۀ ١٩٣٠م سفرهایی به سراسر اروپا، و سپس به شرق کرد. پس از بازگشت، توجه او از الواح کپدوکیه‌ای به سوی مسائل دیگر کشیده شد و به قرائت و انتشار متون مجموعۀ بابلی دانشگاه ییل پرداخت. او سالهای پایانی دهۀ ١٩٣٠ و اوایل دهۀ ١٩٤٠م را صرف این کارکرد (الیس، همان‌جا). کتاب «متون نذری و تاریخی از بابل و آشور» (١٩٣٧م) دستاورد مطالعات او بر روی این مجموعه است (همو، ٤٢٥).
البرت کلی در زمان زندگی‌اش ٢٣٣ لوح از مجموعۀ بابلی ییل را منتشر کرده بود. پس از او، استیونز کارش را پی گرفت و ٢٧٠ متن و چندین قطعۀ باقی‌ماندۀ دیگر را در کتابی با عنوان «نامه‌ها و اسناد تجاری آشوری کهن» (١٩٤٤م) منتشر ساخت. وی در این اثر، تصویر این کتیبه‌ها را، به همراه مقدمه‌ای کوتاه و فهرستهای نامهای خاص و نیز طبقه‌بندی و توصیف لوحه‌ها، ارائه کرد (لوی، همان‌جا؛ نیز نک‌ : اپنهایم، ٢٧٧).
استیونز در ١٩٦٢م بازنشسته شد، ولی تا واپسین روزهای زندگی، علاوه بر همکاری با انجمن خاورشناسی آمریکا، که از ١٩٣٠م خزانه‌دار آن بود، کارهای پژوهشی‌اش را پی گرفت (الیس، ٤٢٥). او به سبب دقت نظر و سختگیری علمی‌اش، آثار بسیاری منتشر نکرد. با این همه، ٤ کتاب، ٢٢ مقاله و چندین نقد کتاب که در نشریات علمی و مجموعه‌ها منتشر کرده است، اهمیت آثار او را در زمینۀ آشورشناسی نشان می‌دهند (همان‌جا).

مآخذ

Ellis, R. S., «Ferris J Stephens, ١٨٩٣-١٩٦٩», Journal of the American Oriental Society, ١٩٧٠, vol. XC, no. ٣;
Lewy, J., «Old Assyrian Letters and Business Documents by Ferris J. Stephens» (Book Review), Supplement to American Journal of Archaeology, ١٩٤٥, vol. XLIX, no. ٢;
Oppenheim, A. L., «Old Assyrian Letters by Ferris J. Stephens» (Book Review), JNES, ١٩٤٦ (repr. ١٩٦٨), vol. V, no. ٤;
Speiser, E. A., «Personal Names from Cuneiform Inscriptions of Cappadocia by Ferris J. Stephens» (Book Review), American Journal of Archaeology, ١٩٢٩, vol. XXXIII, no. ٣.
عسکر بهرامی