دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٥٧ - اعرج
اعرج
نویسنده (ها) :
جعفر شعار
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اعرج \aʾraj\، ابوداوود (يـا ابوحازم) عبدالرحمان بـن هرمز (د ١١٧ ق / ٧٣٥ م)، مشهور به ابنهرمز، از تابعان مدينه. وی مولای محمد بن ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب بود (ابنسعد، ٥ / ٢٨٣؛ ابنحبان، ٥ / ١٠٧). ذهبی سن اعرج را هنگام مرگ بيشاز ٨٠ سال تخمین زده است (٥ / ٧٠؛ قس: خطيب، ٢٦٢).
اعرج در تاريخ نحو عربی و روند تحول آن، در نقطۀ حساسی جـای گرفته، و در صف ابـوالاسود، يعنـی نخستين نحوشناسان، آمده است (برای نمونه، نک : سیرافی، ٢١-٢٢؛ ابنندیم، ٤٥؛ نیز زبیدی، ١١-١٢). وی در علم قرائت و نقل حدیث نیز دست داشته است (نک : ابنجزری، ١ / ٣٨١؛ ابنعساکر، ١٠ / ٢٣٧).
مآخذ
ابنجزری، محمد، غاية النهاية، بهكوشش برگشترسر، قاهره، ١٣٥١ ق / ١٩٣٢ م؛
ابنحبان، محمد، الثقات، حيدرآباد دكن، ١٣٩٩ ق / ١٩٧٩ م؛
ابنسعد، محمد، الطبقات الكبرى، بيروت، دار صادر؛
ابنعساكر، علی، تاريخ مدينة دمشق، عمان، دار البشير؛
ابننديم، الفهرست؛
خطيب بغدادی، احمد، السابق و اللاحق، بهكوشش محمد بن مطر زهرانی، رياض، ١٤٠٢ ق / ١٩٨٢ م؛
ذهبی، محمد، سير اعلام النبلاء، بهكوشش شعيب ارنؤوط و ديگران، بيروت، ١٤٠٥ ق / ١٩٨٥ م؛
زبيدی، محمد، طبقات النحويين و اللغويين، قاهره، ١٩٧٣ م؛
سيرافی، حسن، اخبار النحويين البصريين، بهكوشش فريتس كرنكو، بيروت، ١٩٣٦ م.
جعفر شعار (دبا)