دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٧٢ - اسفزاری، معین الدین محمد
اسفزاری، معین الدین محمد
نویسنده (ها) :
آفاق حامد هاشمی
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٦ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اَسفِزاری \ asfezāri\ ، مُعینُالدّین محمد زَمچی (د پس از ٨٩٩ ق/ ١٤٩٤م)، تاریخنگار، شاعر، خوشنویس و نویسندۀ کتاب روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات.
او که از اهالی اسفزار (ه م) از توابع هرات بود (نک : امام، یب - یج)، از نویسندگان نامدار خراسان و از سخندانان و دبیران برجستۀ دربار سلطان حسین بایقرا به شمار میآمد. اسفزاری در دیباچۀ رسالۀ قوانین خود (نک : «فهرست...»، ١٢٣) آورده است که در آغاز جوانی، موطن خود را ترک گفته، و در٨٧٣ق/ ١٤٦٨م به هرات رسیده، و در دربار سلطان حسین بایقرا به مقامهای مهم گمارده شده است، چنانکه نشان شاهی را، که مهر رسمی دربار سطنت بود، به او سپردند (نیز نک : استوری، ٣٥٥).
اسفـزاری در سدۀ ٩ق، که شهر هرات مرکز جنبش فرهنگی ـ ادبی بزرگی بود، از جملۀ استادان نامی در فنون ادبی بهشمار میرفت و با بزرگانی چون معینالدین محمد فراهی، خواندمیر و میرخواند معاصر بود. او در ساختن ترانه و خوشنویسی نیز استاد بود و از اینرو، با شاعران و هنرمندانی چون عبدالرحمان جامی، کمالالدین بهزاد و سلطانعلی مشهدی نشستوبرخاست داشت (امام، ج، د، ه ؛ باربیه دو منار، ٤٦٢).
آثـار
١. روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات، که در ٢ جلد به چاپ رسیده است؛ ٢. قوانین یا ترسل، نمونۀ کاملی از فرمانها و احکام دربار که در ٨٧٣ق/ ١٤٦٨م نوشته شده، و ٢ نسخه از آن در کتابخانۀ دیوان هند لندن (اِته، ١١٣١) و کتابخانۀ بانکیپور («فهرست»، ١٢٣-١٢٤) موجود است.
مآخذ
امام، محمدکاظم، مقدمه و حاشیه بر روضات الجنات اسفزاری، بهکوشش همو، تهران، ١٣٣٨ش، ج ١؛
نیز:
Arabic and Persian Manuscripts in the Oriental Public Library at Bankipore, ed. Maulavi Abdul Muqtadir et al., Calcutta, ١٩٢٧, vol. XI;
Barbier de Meynard, Ch., «Extraits de la chronique persane d'Herat», JA, ١٨٦٠, vol. XVI;
Ethé, H., Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of India Office, Oxford, ١٩٠٥;
Storey, PL, vol. I (١).
آفاق حامد هاشمی (دبا)