افشار \afšār\، محمود (نیز معروف به دکتر محمود افشار یزدی، ١٢٧٢-١٣٦٢ ش)، حقوقدان، بنیادگذار مجلۀ آینده، مؤلف و شاعر. او در یزد به ‌دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی را در مکتب‌خانه‌های قدیمی یزد و مدرسۀ مشیریۀ این شهر به پایان برد. در ١٣سالگی برای ادامۀ تحصیل راهی هندوستان شد و مقدمات علوم جدید و زبان انگلیسی را در آن دیار فراگرفت. پس از ٣ سال به ایران بازگشت و تحصیلات خود را در مدرسۀ علوم سیاسی ادامه داد. با پایان‌گرفتن دورۀ سه‌سالۀ این مدرسه، راهی اروپا شد (افشار، گفتار ... ، ١ / ١-٢، ٢ / ٢٥- ٢٦؛ برقعی، ١ / ٣١٢؛ خلخالی، ٢ / ٣٠؛ خاضع، ٢ / ٣٦٣).
افشار در ١٢٩٢ ش / ١٩١٣ م، در شهر لوزان سویس، در رشتۀ حقوق به ادامۀ تحصیل پرداخت و در ١٩١٥ م، موفق به دریافت درجۀ کارشناسی شد. اقامت او در اروپا نزدیک به ٧ سال ادامه یافت. در پایان این مدت، از رسالۀ دکتری خود با عنوان سیاست اروپا در ایران، در رشتۀ حقوق سیاسی، دفاع کرد (افشار، همان، ٢ / ٢٦، سیاست ... ، ١٩؛ خلخالی، همانجا).
افشار در ١٣٠٠ ش، به ایران بازگشت و فعالیت علمی خود را با تدریس در مراکزی مانند دارالفنون، مدرسۀ علوم سیاسی، مدرسۀ نظام و نیز با تأسیس مدرسۀ عالی تجارت و سپس ریاست بر آن، آغاز کرد. او در آبان ١٣٢٢، به وزارت فرهنگ راه یافت و معاونت وزیر را عهده‌دار شد، اما کمتر از ٣ سال بعد، در فروردین ١٣٢٥، از شغل خود کناره‌گیری کرد و در اطراف و اکناف دنیا به سیر و سفر پرداخت. وی در آذر ١٣٦٢ در تهران درگذشت (افشار، گفتار، ٢ / ٢٧-٢٩؛ شیخ‌الاسلامی، ٧٢٥، ٧٣٠- ٧٣٣؛ برقعی، ١ / ٣١٣؛ اسحاق، ١ / ٩٦، ٩٨، ٩٩). ایرج افشار (ه‌ م)، ایران‌شناس بزرگ، فرزند او ست. محمود افشار بخشی از مایملک خود را وقف فعالیتهای فرهنگی کرد (نک‌ : ه‌ د، افشار، بنیاد موقوفات). او مؤلف چند اثر و نویسندۀ شماری مقاله و سرایندۀ دفتری از اشعار هم بود. از آثار محمود افشار می‌توان از اینها نام برد: سیاست اروپا در ایران؛ سفرنامه و دفتر اشعار؛ پنج وقف‌نامه؛ گفتار ادبی؛ افغان‌نامه؛ گنجینۀ مقالات (برقعی، همانجا).

مآخذ

اسحاق، محمد، سخنوران نامی ایران در تاریخ معاصر، تهران، ١٣٦٣ ش؛
افشار، محمود، سیاست اروپا در ایران، ترجمۀ ضیاء‌الدین دهشیری، تهران، ١٣٥٨ ش؛
همو، گفتار ادبی، تهران، ١٣٥٣ ش؛
برقعی، محمدباقر، سخنوران نامی معاصر ایران، قم، ١٣٧٣ ش؛
خاضع، اردشیر، تذکرۀ سخنوران یزد، حیدرآباد، ١٣٤١ ش؛
خلخالی، عبدالحمید، تذکرۀ شعرای معاصر ایران، تهران، ١٣٣٧ ش؛
شیخ‌الاسلامی، جواد، «به یاد بنیادگذار آینده»، آینده، تهران، ١٣٦٢ ش، س ٩، شم‌ ١٠-١١.

علی میرانصاری