که به یونانی اَریَه مَنِس آورده شده است (پلوتارک، I/ ٣٨٢؛ نک‌ : یوستی، ٢٣) و در ایلامی har-ri-ma-na و لوکیه‌ای arijamãna. هینتس اریه‌منه را «ایرانی‌منش» ترجمه می‌کند (ص ٤٠). بیشتر مورخان ارته بازن (ه‌ م) را پسر ارشد داریوش می‌نویسند، اما در برخی از منابع اریه مَنِس پسر بزرگ‌تر داریوش شناخته می‌شود و دربارۀ اختلافی که ارته بازن بر سر جانشینی پدر با خشیارشا داشت، کم و بیش همان سخنانی گفته می‌شود که دربارۀ درگیری اریه‌منه با خشیارشا آورده شده است. در هر دو مورد، مسئلۀ جانشینی با وساطت درباریان و برادران، به نفع خشیارشا پایان می‌یابد (نک‌ : پاولی، III/ ٨١٣). یوستی (همانجا) گمان می‌کند که مادر اریه‌منه دختر گوبریاس باشد که ٣ پسر برای داریوش آورد. به این ترتیب، اگر هم اریه‌منه پسر ارشد داریوش باشد، با خشیارشا که مادرش دختر کورش بزرگ بود، از یک مادر نبوده است. اُمستد شورش بلخ را پس از درگذشت داریوش به سرکردگی اریه‌منه می‌داند و می‌نویسد که اریه‌منه پس از دریافت پیشکش و این قول که دومین شخص شاهنشاهی باشد، تاج را بر سر شاه تازه نهاد و از آن پس در همۀ عمر به او وفادار ماند (ص ٢٣١-٢٣٢). پلوتارک از اریه منس در مقام فرمانده نیروی دریایی خشیارشا، به عنوان مردی دلاور یاد می‌کند و او را مدبرترین و با وفاترین برادر شاه می‌خواند (همانجا).
اریه‌منه در جنگ سالامیس، در حین نبردی دریایی به ضرب نیزه زخمی شد و از کشتی به دریا افتاد. اَرْتَمیسیا جنازۀ اریه منه را که در میان لاشۀ کشتیها بود، بازشناخت و آن را نزد خشیارشا آورد (پلوتارک، I/ ٣٨٢-٣٨٣). یوستی(همانجا) اریه منه را اَرْته مَنِس و اَرْته مَنَس نیز ‌آورده است (نک‌ : پاولی، همانجا). ظاهراً ضبط پلوتارک درست‌تر است.

هرودت مدعی دیگر ارشدیت را از میان پسران داریوش، ارتوبازن (ارته بازن) می‌نویسد (III/ ٣٠١, ٣٠٣).

٢. اریه‌منه

ساتراپ کاپادوکیه، پسر داتَمِس (دیودُروس، XI/ ٣٦٥) در نیمه‌های سدۀ ٤ ق‌م. این نام در یونانی به صورت اَریمَنِس ضبط شده، اما از قراین پیداست که تفاوت تنها در تلفظ است. ظاهراً داتمس که هم از نظر ادارۀ امور حکومت و هم در سپاهیگری شاهی شایسته بود، پس از کشته شدن در یک درگیری نظامی، قلمروی آرام برای پسر خود به ارث گذاشته بود و اریه‌منه پس از ٥٠ سال فرمانروایی آرام و بی‌حادثه درگذشت (همانجا).

٣. پسر اَریارتِس دوم

اریه‌منه که فرزندانش را بیش از حد دوست داشت، پسر بزرگ‌ترش اریارتس سوم دیودُروس، را در فرمانروایی با خود شریک کرد و استراتونیک دختر آنتیوخوس دوم (حک‌ ٢٦١-٢٤٦ق‌م) را برای او به زنی گرفت. او همچنین دختر خودش را به آنتیوخوس، برادر استراتونیک داد. این آنتیوخوس، وقتی که در ٢٣٠ق‌م در جنگ با برادر فرمانروایش سلوکوس دوم (٢٤٦-٢٢٦ق‌م) احساس شکست کرد، به اریه‌منه پناهنده شد، اما از بیم خیانت، از نزد او نیز فرار کرد (پاولی، همانجا؛ دیودروس، XI/ ٣٦٧).

مآخذ

Diodorus of Sicily, tr. F. R. Walton, London, ١٩٦٨;
Herodotus, The History, tr, A. D. Godley, London, ١٩٥٧;
Hinz, W., Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, ١٩٧٥;
Justi, F., Iranisches Namenbuch, Hildesheim, ١٩٦٣;
Olmstead, A. T., History of the Persian Empire, Chicago/ London, ١٩٦٦;
Pauly;
Plutarch, Grosse Griechen und Römer, tr, K. Ziegler, Zürich, ١٩٥٤.
پرویز رجبی