دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٤٥ - اعلی
اعلی
نویسنده (ها) :
محمدعلی لسانی فشارکی
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اعلى \aʾlā\، هشتادوهفتمين سورۀ قرآن کریم، دارای ١٩ آيه، ٧٨ كلمه و ٢٩٤ حرف. نام اين سوره از كلمۀ پايانی نخستين آيـۀ آن گرفته شده است (نك : فيروزآبادی، ١ / ٥١٤). در ترتيب تلاوت، ميان دو سورۀ مكی «طارق» و «غاشيه» جای گرفته، و در ترتيب نزول، بنا به روايت مشهور، هشتمين سورۀ مكی است كه پساز «تكوير» و پيشاز «ليل» نازل شده است (ابنجوزی، ١٥٥، ١٥٧). در ديگر روايات، در ترتيب نزول، غالباً هفتمين يا نهمين سوره دانسته شده است.
سورۀ اعلى آخرين سوره از مجموعۀ هفتسورهای «مسبّحات» در ترتيب تلاوت، و نخستين سورۀ آن مجموعه در ترتيب نزول است. محور موضوعی سورۀ اعلى نيز همان محور موضوعی مشترك در مجموعۀ مسبّحات است كه عبارت از «مقامات پيامبر اكرم (ص) و امتيازات قرآن كريم» است و در اين سوره، بهخصوص، كيفيت خاص آمادهسازی حضرت محمد بن عبدالله (ص) برای به انجام رساندن رسالت جهانی اسلام در پرتو عنايت خاص پروردگار، و چگونگی ثبت و ضبط حروف و كلمات و عبارات قرآنی در قلب آن حضرت، و نیز جاریشدن كلاماللٰه بر زبان ایشان مورد نظر بوده است.
سورۀ اعلى، بهگزارش روايات منقول از صحابه، سورۀ منتخب و محبوب رسولاللٰه (ص) بوده است (طبرسی، ٥ / ٤٧٢-٤٧٣؛ سيوطی، ٨ / ٤٨٠).
مآخذ
ابنجوزی، عبدالرحمان، فنون الافنان، به كوشش محمد ابراهيم سليم، قاهره، ١٤٠٨ ق / ١٩٨٨ م؛
سیوطی، الدر المنثور، بيروت، ١٤٠٣ ق / ١٩٨٣ م؛
طبرسی، فضل، مجمع البيان، صيدا، ١٣٥٦ ق / ١٩٣٧ م؛
فيروزآبادی، محمد، بصائر ذوی التمييز، بهكوشش محمد علی نجار، قاهره، ١٣٨٣ ق.
محمدعلی لسانی فشاركی (دبا)