دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢١٠٢ - ارستد
ارستد
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٣ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اُرْسْتِد [orsted] (در دانمارکی: اُرْسْدِذ)، هانْس کرِسْدیان (١٧٧٧-١٨٥١م/ ١١٩١-١٢٦٧ق)، فیزیکدان و شیمیدان دانمارکی. او برای نخستینبار متوجه شد که عبور جریان الکتریسیته از سیم میتواند عقربهای مغناطیسی را که در مجاورت آن قرار گرفته است، منحرف کند. این پدیده که اهمیت آن به سرعت مشخص شد،پیشرفتهای بعدی در تکوین نظریۀ الکترومغناطیس را به دنبال داشت.

ارستد در ١٨٠٦م به استادی دانشگاهکپنهاگبرگزیدهشد و در همیندانشگاه، نخستینپژوهشهای فیزیکی خود را دربارۀ جریانهای الکتریکی، و نیزپدیدههای مربوط به آکوستیک انجام داد. او در ١٨٢٠م ضمن تدریس کشف کرد که عقربههای آهنربا عمود بر سیمیکه جریانالکتریکی از آنمیگذرد، قرار میگیرند؛ این موضوع، به شکل تجربی، آشکارا ارتباط بین الکتریسیته و مغناطیس را نشان میداد. نخستینبار حقوقدانی ایتالیایی به نام جان دُمِنیکو رُمانیوسی در ١٨٠٢م کشف این پدیده را اعلام کرده بود، ولی در آن زمان توجهی را جلب نکرده بود.
کشف پیپِرین (یکی از ترکیبات تند فلفل) در ١٨٢٠م، و نیز تهیۀ آلومینیم فلزی در ١٨٢٥م از خدمات مهم ارستد به دانش شیمی است. او معلمی الهامبخش و مدرسی قوی بود و مقالات بسیاری برای عامۀ مردم نوشت. ارستد در ١٨٢٤م انجمنی را برای گسترش علوم در میان عموم مردم بنیاد نهاد؛ این انجمن از ١٩٠٨م برای خدمات برجستهای که فیزیکدانان دانمارکی انجام دهند، جایزهای را به نام مدال ارستد اختصاص داده است. نام ارستد در ١٩٣٢م به عنوان واحد فیزیکی شدت میدان مغناطیسی در دستگاه واحدهای CGS برگزیده شد. (١٨١)