اِسفَروَرين‌ \ esfarvarin\ ، شهر و مرکز بخشی از شهرستان تاکستان در استان قزوین (نشریه...). این‌ شهر‌ كه‌ اسپرورین‌ (گلریز، ٩٨٥) نیز خوانده‌ می‌شود، در ´٥٦ °٣٥ عرض‌ شمالی و ´٤٥ °٤٩ طول‌ شرقی،‌ و در ارتفاع‌ ٢٥١،١ متری‌ از سطح‌ دریا قرار گرفته‌ است ( فرهنگ جغرافیایی آبادیهای...، ٢٠).
ناحیه‌ای كه‌ اسفرورین‌ در آن‌ واقع‌ است‌، به‌سبب‌ وجود كوههای‌ رامند و سیاه‌ كوه‌، مراتع‌ سرسبزی‌ دارد. رودخانۀ خَررود كه‌ در این‌ ناحیه‌ جاری‌ است‌، از كنار اسفرورین‌ می‌گذرد ( فرهنگ جغرافیایی ایران، ١٢؛ مفخم پایان، ٨٢).
اسفرورین‌ پیش از ١٣٣٠ش،‌ روستایی‌ بزرگ‌ بود و ٤٥٢،٣ تن جمعیت داشت ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ایران‌، همان‌جا). اسفرورین‌ از ١٣٥٥ش‌ به‌عنوان‌ شهر شناخته‌ شد و جمعیت‌ آن‌، كه‌ در این‌ زمان‌ ٦٤٤،٥ تن بود (سرشماری...، ش‌)، با شتاب افزایش یافت، چنان که در ١٣٨٥ش، به ١١٣،١٢ تن (٦٧٣‘٢ خانوار) رسید (درگاه...).
منبع درآمد‌ ساكنان‌ اسفرورین بیشتر زراعت‌، باغداری‌ و كارگری‌ است‌ ( فرهنگ اقتصادی....، ٧٧) و بافتن‌ جاجیم‌ و جوال‌، به‌طور سنتی‌، از صنایع‌ دستی‌ آن به‌شمار می‌آید ( فرهنگ جغرافیایی ایران، همان‌جا). مردم‌ اسفرورین‌ شیعه‌اند و به زبانهای تاتی،‌ فارسی‌ و تركی‌ سخن می‌گویند (نک‌ : همان‌جا). بیشترین‌ رفت‌ و آمد مردم‌ اسفرورین به‌ شهر قزوین است که در ٥٦ کیلومتری آن قرار دارد ( فرهنگ اجتماعی...، ٧٧)‌. اسفرورین نیز مانند بسیاری‌ از آبادیهای‌ نزدیک به بوئین‌زهرا، در زمین‌لرزۀ ١٣٤١ش‌ آسیب‌ دید (جغرافیای...، ٧٢٩؛ همان‌جا).
تپۀ باستانی‌ بزرگی‌ در اسفرورین‌ وجود دارد كه‌ آثار به‌ دست آمده از آن مربوط ‌به پیش‌ از اسلام‌ و نیز دورۀ اسلامی‌ است‌؛ بخشی‌ از این‌ تپه‌ به‌ گورستان‌ تبدیل‌ شده‌ است‌ و در قسمت‌ دیگر آن مسجدی‌ ساخته‌اند. تپۀ باستانی‌ دیگری‌ موسوم‌ به‌ خروزان‌ در جنوب‌ شرقی‌ اسفرورین‌ قرار دارد كه‌ احتمالاً‌ به‌ دورۀ ساسانی‌ مربوط است (ورجاوند، ٣٧٩).

مآخذ

جغرافیای‌ كامل‌ ایران‌، وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌، تهران‌، ١٣٦٦ش‌، ج ١؛
در‌گاه ملی آمار؛
سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسكن (١٣٥٥ش)‌: شهرستان‌ قزوین‌، مركز آمار ایران‌، تهران‌، ١٣٥٨ش‌؛
فرهنگ‌ اجتماعی‌ دهات‌ و مزارع‌: استان‌ زنجان‌، جهاد سازندگی‌، تهران، ١٣٦٣ش‌؛
فرهنگ‌ اقتصادی‌ دهات‌ و مزارع‌: استان‌ زنجان‌، جهاد سازندگی‌، تهران، ١٣٦٣ش‌؛
فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیهای‌ کشور (ساوه)، سازمان‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌، تهران‌، ١٣٦٩ش‌، ج‌ ٣٧؛
فرهنگ‌ جغرافیایی‌ ایران‌ ( آبادیها): استان‌ مركزی‌، دایرۀ جغرافیایی‌ ستاد ارتش‌، تهران‌، ١٣٢٨ش، ج ١‌؛
گلریز، محمدعلی‌، مینودر یا باب‌الجنۀ قزوین‌، قزوین‌، ١٣٦٨ش‌، ج ١؛
مفخم‌ پایان‌، لطف‌الله‌، فرهنگ‌ رودهای‌ ایران‌، تهران‌، ١٣٥٣ش‌؛
نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، نسخۀ دیجیتال، وزارت کشور، تهران، مهر ١٣٨٨؛
ورجاوند، پرویز، سرزمین‌ قزوین‌، تهران‌، ١٣٤٩ش.

عباس‌ سعیدی‌ (دبا)