افشارنادری \afšār nāderī\، نادر (١٣٠٥- ١٣٥٨ ش / ١٩٢٦- ١٩٧٩ م)، مردم‌شنـاس، و از پیشروان پـژوهشهای ایلـی ـ عشیره‌ای در ایـران. وی در مشهد متولد شد و پس‌از پایان دورۀ دبیرستان به تهران آمد و در مدرسۀ کشاورزی کرج به تحصیل پرداخت و طی آن در وزارت آموزش‌وپرورش استخدام، و مشغول تدریس در مدارس ورامین شد. سپس با بورس آن وزارتخانه به لبنان سفر کرد و در ١٣٣٣ ش از دانشگاه آمریکایی بیروت، در رشتۀ مهندسی کشاورزی فارغ‌التحصیل شد.
افشارنادری در ١٣٣٧ ش از دانشگاه تهران، مدرک کارشناسی فلسفه و علوم تربیتی گرفت و به‌عنوان دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، در مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی پذیرفته شد. در ١٣٣٩ ش از آن مؤسسه فارغ‌التحصیل، و در همان‌جا مشغول به کار شد (افشارنادری، ٢٦؛ صفی‌نژاد، ٨؛ نراقی، ٢٣٣، ٤٠٧- ٤٠٨).
افشارنادری با تأسیس بخش مردم‌شناسی در مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دستیار پیر بسنیه، مردم‌شناس فرانسوی، شد و او را در پژوهش ایل شاهسون همراهی کرد. پس‌ازآن، با بورس دولت فرانسه برای تحصیل مردم‌شناسی به آن کشور رفت و پژوهشهای خود را با‌ عنوان «آموزش غیررسمی کودکان در جامعه‌های سنتی ایلی ایران» برای رسالۀ دکترا تنظیم و تدوین کرد و در ١٣٤٣ ش / ١٩٦٤ م موفق به اخذ دکترای مردم‌شناسی از دانشگاه سوربن پاریس شد.
او پس‌از بازگشت از فرانسه در مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی، به‌عنوان سومین استاد مردم‌شناسی مشغول به کار شد (نراقی، ٤٠٨) و چند سالی ریاست مؤسسه را برعهده داشت. وی همچنین مدتی رئیس دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران بود (آشوری، ٣٢٣؛ داوری، ١٨٧؛ دادار، ١٢٧؛ کسراییان، بش‌ ‌). او در بسیاری از همایشهای بین‌المللی مردم‌شناسی، در خارج از ایران، شرکت فعال داشت (صفی‌نژاد، ١٣-١٤).
وی در ١٣٥٥ ش مؤسسۀ پژوهشهای دهقانی و روستایی ایران را بنیاد نهاد و مسئولیت آن را برعهده گرفت و از ریاست دانشکده کنار رفت (دادار، ١٢٧- ١٢٨؛ آشوری، همانجا؛ صفی‌نژاد، ١٢-١٣). پژوهشهای عشایری افشارنادری در مناطق ترکمن‌صحرا، قلمرو عشایر شاهسون و به‌ویژه کهگیلویه و بویراحمد بود (همو، ٩-١١).
برخی از تألیفات وی عبارت‌اند از:
مونوگرافی ایل بهمئی (١٣٤٧ ش)؛ جمعیت و شناسنامۀ ایلات کهگیلویه (١٣٤٧ ش)؛ سوق طیبی (١٣٤٧ ش). از افشارنادری در زمینۀ مردم‌شناسی آثاری تصویری نیز باقی مانده است که افزون‌بر عکسهای فراوان از زندگی عشایری، باید به این فیلمهای مستند نیز اشاره کرد: بلوط، دربارۀ زندگی عشایر و تهیۀ نان از بلوط، کهگیلویه، ١٣٤٦ ش؛ مشک، دربارۀ طرز تهیۀ مشک در میان عشایر، کهگیلویه، ١٣٤٦ ش؛ خرابه‌های دهدشت، دربارۀ خرابه‌های باستانی دهدشت، کهگیلویه، ١٣٤٦ ش؛ گلاب، دربارۀ طرز تهیۀ گلاب در قمصر، کاشان، ١٣٤٩ ش (برای آگاهی بیشتر دربارۀ آثار نوشتاری و تصویری او، نک‌ : همایون‌پور، ١١٥-١١٦؛ شاه‌حسینی، ١٥١-١٦٤).

مآخذ

آشوری، داریوش، «یاد نادر افشارنادری»، ایلات و عشایر، مجموعۀ کتاب آگاه، تهران، ١٣٦٢ ش؛
افشارنادری، اسماعیل، «به یاد استاد»، فصلنامۀ عشایری ذخایر انقلاب، تهران، ١٣٨١ ش، س ٦، شم‌ ٣-٤؛
دادار، هوشنگ، «حسب‌الحال دکتر نادر افشارنادری»، فصلنامه ... (نک‌ : هم‌ ، افشارنادری)؛
داوری اردکانی، رضا، «وفات دکتر نادر افشارنادری»، آینده، تهران، ١٣٥٨ ش، س ٥، شم‌ ١-٢؛
شـاه‌حسینی، علیرضا و یونس اصغری، «کتاب‌شناسی نـادر افشارنادری»، فصلنامه ... (نک‌ : هم‌ ، افشارنادری)؛
صفی‌نژاد، جواد، «سال‌شمار زندگی دکتر نادر افشارنـادری و گذری بـر آثـار تصویری آن مرحوم»، همـان؛
کسراییان، نصرالله، «سندی ماندگار از عشایر»، همشهری (مل‌ ‌)؛
نراقی، احسان، نظری به تحقیقات اجتماعی در ایران، تهران، ١٣٧٩ ش؛
همایون‌پور، هرمز، «مردی بود مردستان»، فصلنامه‌ ... (نک‌ : هم‌ ، افشارنادری)؛
نیز:

Hamshahri, www. hamsharionline.ir / hamnews / ١٣٧٧ / ٧٧٠١٣٠ / adabh.htm.
حسن موسوی‌زاده