دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٩٦٢ - آرباثنت
آرباثنت
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ٨ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آرْباثْنِت [ārbāsnet]، جان (١٦٦٧-١٧٣٥م/١٠٧٧-١١٤٧ق)، ریاضیدان، پزشک و نویسندۀ اسکاتلندی که دوست نزدیک جانثِن سویفت، الگزاندر پوپ و جانگِی، و یکی از بنیانگذاران باشگاه معروفی به نام اِسکریبلیرِس (ه م) بود. هدف این باشگاه به استهزا گرفتن ادبیات بد و دانش نادرست بود.

آرباثنت پس از دریافت مدرک پزشکی در ١٦٩٦م از سنت اَندروز، در ١٧٠٤م عضو انجمن سلطنتی شد و از ١٧٠٥م تا هنگام مرگ ملکه آن استوارت، از پزشکان معالج او بود. با اینکه او آثاری در ریاضیات و علوم دیگر منتشر کرد، شهرتش به سبب بذلهگویی و انتشار نوشتههایی هزلآمیز است. مهمترین این نوشتهها دو دستهاند: نخست تمثیلی است از نیرنگبازی سیاسی بریتانیا، فرانسه، اسپانیا و هلند که به پیمان اوترِخت (١٧١٣م) انجامیده بود و در «تاریخ جان بول» (١٧٢٧م) به چاپ رسید. هجویۀ دیگری که آرباثنت در آن سهم عمدهای داشت، «خاطرات مارتینوس اسکریبلیرس» در تمسخر فضلفروشی است که اولبار در ١٧٤١م در ضمن چاپ آثار الگزاندر پوپ انتشار یافت؛ ولی بیشتر آن در سالهای ١٧١٣-١٧١٤م به وسیلۀ اعضای باشگاه یاد شده نوشته شده بود. اعضای دیگر باشگاه آرباثنت را همکار اصلی و الهامبخش این اثر میدانستند. آرباثنت به شهرت ادبی بیاعتنا بود و بسیاری از لطیفهها و نظراتش دربارۀ طنز بعدها به وسیلۀ دوستان ادیب مشهورترش ساخته و پرداخته، و به نام آنان شناخته شد. (١٠٠)