دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٨٣٩ - آذرماهان
آذرماهان
نویسنده (ها) :
عسگر بهرامی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٦ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آذَرْماهان [āzar māhān]، نام چند شخصیت و ازجمله یکی از سرداران سپاه ایران در زمان ساسانیان. این نام با املای ̉twrm̉ħ’n بر روی دو مهر ساسانی یافت شده، و متشکل از نام دو تن از ایزدان زردشتی، یعنی «آذر» و «ماه» است (ژینیو، ٣٧).
گفته میشود در حملۀ سپاه ایران به سرزمین روم در عهد خسرو انوشیروان، فرماندهی سپاه ایران برعهدۀ شخصی به نام آذرماهان بود. وی در این حمله، انطاکیه را غارت کرد و٢٩٢ هزار نفر را به اسیری گرفت (مشکور، ٢/٩٠٦-٩٠٧).
پروکوپیوس در وصف جنگهای قباد، نام سردار وی را به صورت آزارتس میآورد که به نظر میرسد همان آذرماهان باشد. به گفتۀ این مورخ در نبرد سال ٥٢١م فرماندهی سپاه ایران با آزارتس بود، و وی با سپاهی متشکل از ١٥ هزار سوار به خاک روم حمله برد (I/١٤٥). در این نبرد، هرچند آزارتس بر رومیان غلبه یافت و با پیروزی به ایران بازگشت، ولی چون جایی را متصرف نشده، و کشتگان بسیاری هم به جا گذاشته بود، قباد بر وی خشمگین شد، و پس از سرزنش بسیار، او را از فرماندهی فرو کشید (همو، I/١٦١ ff., ١٧٤-١٧٧).
در جایی دیگر از شخصی به نام آذرمانان از ده هرستان، از توابع ماربین اصفهان یاد شده است که به روزگار پیروز، پسر یزدگرد ساسانی میزیسته است (اصفهانی، ١٦٩).
مآخذ
اصفهـانی، محمدمهدی، نصف جهـان فـی تعریف الاصفهـان، بـه کـوشش منوچهر ستوده، تهران، ١٣٦٨ش؛
مشکور، محمدجواد، تاریخ سیاسی ساسانیان، تهران، ١٣٦٦ش؛
نیز:
Gignoux, Ph., Noms propres Sassanides en Moyen-Perse Epigraphique, ed. M. Mayrhofer and R. Schmitt, Wien, ١٩٨٦;
Procopius, History of the Wars, tr. H. B. Dewing, London, ١٩٥٤.
عسکر بهرامی