آرِنیوس [āreniyūs]، اسوانتـه آوگـوست (١٨٥٩-١٩٢٧م/ ١٢٣٧- ١٣٠٦ش)، شیـمـی ـ فیـزیک‌دان سـوئـدی که نظـریـه‌اش دربارۀ الکترولیتها شهرت یافته است. بنابر این نظریه، الکترولیتها که پس از حل شدن در آب، محلولی رسانا تولید می‌کنند، حتى وقتی جریان الکتریکی از آن محلول نمی‌گذرد، به ذره‌های باردار یا یونها تجزیه می‌شوند. او در ١٩٠٣م برندۀ جایزۀ نوبل شیمی شد.

آرنیوس برای تکمیل کردن رسالۀ دکتری‌اش به استکهلم رفت تا نزد اریک اِدلوند به کار در زمینۀ برقکافت یا الکترولیز پردازد. او در ١٨٨٣م نخستین مقاله‌اش را منتشر کرد و سال بعد در اوپسالا از رسالۀ دکتری خود که اساس نظریۀ تفکیک او را تشکیل می‌داد، دفاع کرد. دانشگاه اوپسالا به این فرضیه به دیدۀ تردید نگریست.
آرنیوس نسخه‌های رساله‌اش را برای شیمـی ـ فـیـزیک‌دانان برجستۀ آن عصر فرستاد. در ١٨٨٤م ویلهلم اُسْتوالد، شیمی ـ فیزیک‌دان آلمانی به اوپسالا رفت تا آرنیوس را برای کار به ریگا دعوت کند. در همـان سال، کـار تـدریس شیمـی ـ فیزیک دانشگاه اوپسالا به وی سپرده شد و دو سال بعد ادلوند او را از سوی فرهنگستان علوم سوئد، برای پیگیری پژوهشهایش به ریگا فرستاد.
آرنیوس از ١٨٨٦ تا ١٨٩٠م نظریه‌اش را تکمیل کرد و به تدریج هوادارانی یافت. سپس در مؤسسۀ سلطنتی فنّاوری استکهلم مشغول شد. مدتی استاد فیزیک و یک چند رئیس دانشکده بود. در ١٩٠٢م به دریافت نشان دِیوی از انجمن سلطنتی لندن نایل گشت و چند سال بعد به عضویت این انجمن پذیرفته شد و در ١٩٠٣م به عنوان نخستین سوئدی جایزۀ نوبل را دریافت کرد.
آرنیوس پیشنهاد استادی دانشگاه برلین را که در آن هنگام برجسته‌ترین مقام برای هر شیمی‌دان دانشگاهی بود، به دلیل میهـن‌پـرستـی نـپـذیرفت. مدتـی بعد مدیریت مـؤسسۀ شیمی ـ فیزیک نوبل به وی سپرده شد.
آرنیوس از مطالعۀ محلولها به ایمنی‌شناسی روی آورد و در تحقیق راجع به مواد سمی پیش‌گام بود؛ سپس به زمین‌شناسی و کیهان‌شناسی توجه کرد. او در کتابش به نام «جهان در حال تکوین» (١٩٠٨م) این نظر را مطرح ساخت که سحابیها احتمالاً از برخورد ستارگان خاموش ایجاد می‌شوند و از آنها ستارگان و سیارات تازه‌ای به وجود می‌آیند و این فرایند تا ابد ادامه می‌یابد؛ حیات نیز توسط باکتریهایی که فشار نور آنها را به اطراف می‌پراکند، به سراسر گیتی منتشر شده است. این نظریات به کیهان‌شناسی جدید راه نیافته‌اند. (١٠٠)