آستوریاس \ āsturiyās\ ، میگِل آنخِل (١٨٩٩-١٩٧٤م/ ١٢٧٨-١٣٥٣ش)، شاعر، داستان‌نویس و دیپلمات گواتمالایی، و برندۀ جایزۀ نوبل در ادبیات (١٩٦٧م). او در نوشته‌هایش، که عصاره‌ای از آرمانهای اجتماعی و اخلاقی مردمش دانسته می‌شود، عرفان مایاها را با انگیزه‌های حماسی، در جهت اعتراض اجتماعی، درهم آمیخته است.

آستوریاس در شهر گواتمالا زاده شد. در ١٩٢٣م، پس از تحصیل در رشتۀ حقوق در گواتمالا، به پاریس رفت و در دانشگاه سُربُن به تحصیل قوم‌شناسی پرداخت. او در آنجا از رومَن رولان و پُل والِری تأثیر گرفت و زیر تأثیر آندره برِتُن، داستان‌نویس و نظریه‌پرداز ادبی فرانسوی، و سوررِئالیستهای دیگر، به سوررئالیستی ستیزه‌جو تبدیل شد. نخستین اثر عمده‌اش، «افسانه‌های گواتمالا» (١٩٣٠م) که زندگی و فرهنگ مایاها را پیش از آمدن اسپانیاییها توصیف می‌کند، در فرانسه و نیز در وطنش با تحسین منتقدان روبه‌رو شد.
آستوریاس پس از بازگشت به گواتمالا، بنیادگذار و سردبیر مجلۀ رادیویی «روزنامۀ هوایی» شد و چند کتاب شعر منتشر کرد که نخستین آنها «غزل‌واره‌ها» (١٩٣٦م) است. او در ١٩٤٢م نمایندۀ مجلس گواتمالا شد. در ١٩٤٦م سمت وابستۀ فرهنگی گواتمالا در مکزیک به او واگذار گردید و پس از آن به ترتیب، سفیر کشورش در آرژانتین و اِل‌سالوادر شد. در ١٩٥٤م که نیروهای ضدکمونیست، دولت گواتمالا را سرنگون کردند، او در آرژانتین و ایتالیا در تبعید به سر برد. پس از تغییر دولت در ١٩٦٦م، سفیر گواتمالا در پاریس شد و این سمت را تا ١٩٧٠م برعهده داشت. آستوریاس در همین دورۀ کشاکشهای سیاسی و زندگی در تبعید و سالهای دوری از وطن بود که به داستان‌نویسی روی آورد. آقای رئیس‌جمهور (١٩٤٦م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٤٨ش)، نخستین داستان معروف او، هجویۀ پرشوری برضد دیکتاتور گواتمالا، مانوئِل اِسترادا کابرِرا (ه‌ م)، بود.
آستوریاس در «مردان ذرت» (١٩٤٩م)، داستانی که بسیاری شاهکار او خوانده‌اند، بدبختی ظاهراً درمان‌ناپذیر دهقانان سرخ‌پوست را توصیف می‌کند. جنبۀ دیگر این شوربختی، یعنی استثمار سرخ‌پوستان در کشتزارهای موز، در حماسۀ سه‌گانۀ او، شامل داستانهای گردباد (١٩٥٠م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٦٩ش)، پاپ سبز (١٩٥٤م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٦٠ش) و چشمان نخفته در گور (١٩٦٠م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٦٩ش، نیز با عنوان چشمان بازمانده در گور، ١٣٧٩ش)آمده است. گرایش شدیداً ضدامپریالیستی آستوریاس که در شعرها و داستانهای او بازتاب دارد، سبب شد که در ١٩٦٦م جایزۀ صلح لنین از سوی اتحاد شوروی به او تعلق گیرد.
از مترجمان آثار آستوریاس به فارسی می‌توان از زهرا خانلری (کیا)، مترجم آقای رئیس‌جمهور، پاپ سبز و تعطیلات پایان هفته در گواتمالا (١٩٥٦م؛ ترجمۀ فارسی: ١٣٦٥ش)، و نیز سروش حبیبی، عبدالحسین شریفیان و لیلی گلستان نام برد.

مآخذ

کتابخانۀ ملی ایران (بهمن ١٣٨٨)؛
نیز:

CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠٠٨;
ME, ٢٠٠٨.
بخش ادبیات جهان