دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢١٢٠ - ارسلان جاذب، مقبره
ارسلان جاذب، مقبره
نویسنده (ها) :
مریم همایونی افشار
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ٨ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَرْسَلانِ جاذِب، مَقْبَره [maqbare-ye arsalān-e jāzeb]، بنایی از دوران غزنویان. این بنا بر سر راه مشهد به نیشابور و تربتجام، در ناحیهای معروف به سنگ بست واقع شده است. ساخت این بنا را به ارسلان جاذب، حکمران طوس در زمان سلطان محمود غزنوی (٣٨٩-٤٢١ق/ ٩٩٩-١٠٣٠م) نسبت میدهند. وی رباطی در این ناحیه ساخت که پس از مرگ در همانجا به خاک سپرده شد(راوندی،٩٢). دولتشاه سمرقندی در٨٩٢ق/ ١٤٨٧م اصل آن را عالی وصف کرده است و میگوید که در زمان او ویران بوده است (ص ١٧٦). اهالی محل بنّای مقبرۀ او را ایاز نامیدهاند (غروی، ٧). طرح بنا مربع شکل و دو طبقه است که بر فراز بخش فوقانی آن گنبد کوتاه و سنگینی زدهاند. گویا گنبد دارای دو پوشش بوده که اینک فقط پوشش زیرین آن باقی است. مصالح ساختمانی آن از آجر، و آجرچینیِ درخور توجه آن پیشتر رنگین بوده است. سبک بنا به معماری ساسانی شباهت دارد. در کنار این بنا منارهای آجری با کتیبهای به خط کوفی قرار گرفته است(دایز، ٩٢٣؛ پیرنیا،١٦٢-١٦٣؛ مشکوٰتی،١٠١-١٠٢).

مآخذ
پیرنیا، محمدکریم، شیوههای معماری ایرانی، تهران، ١٣٦٩ش؛
دولتشاه سمرقندی، تذکرة الشعراء، به کوشش ادوارد براون، لیدن، ١٣١٨ق؛
راوندی، محمد، راحة الصدور، به کوشش محمد اقبال، تهران، ١٣٣٣ش؛
غروی، مهدی، «سیمرغ سفید»، هنر و مردم، تهران، ١٣٥٦ش، س ١٥، شم ١٧٩؛
مشکٰوتی، نصرتالله، فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، تهران، ١٣٤٩ش؛
نیز:
Diez, E., «Islamic Architecture», A Survey of Persian Art, ed. A. U. Pope, London, ١٩٦٧, vol. III.
مریم همایونیافشار