اَرْتَسْتونا [artastūnā]، دختـر کـورش بـزرگ، سـوگلـی داریوش. این نام به معنی «ستون راستی» (به ستون) از دو جزء «رته» [اَرْته] (راستی) و «ستونا» (ستون) درست شده است (هینتس،٢١٥؛مایرهفر،١٦٩). نام ارتستونا در لوحهای گلیِ ایلامیِ تخت‌جمشیدبه‌صورتهای ir-taš-du-na و ir-da-iš-du-na (هلک، ٧٠٥) و در یونانی «ارتوستونه» (هرودت، II/١١٥) آمده است.
داریوش پس از پیروزی بر بردیا و به دست گرفتن قدرت، همسران خود را از میان خانواده‌های سرشناس پارس انتخاب کرد که آتوسا(ﻫ م) و خواهر کوچک‌ترش ارتستونا، دختران کورش بزرگ ازجملۀ آنها بودند. ارتستونا برای داریوش دو پسر آورد به نامهای گوبریاس و ارشام (ﻫ م) که در لشکرکشی خشیارشا به یونان ارشام فرماندهی نیروهای عرب و حبشی را برعهده داشت (هرودت، III/٣٨٣). داریوش ارتستونا را بیشتر از همۀ همسران خود دوست داشت و دستور داده بود تا صورت او را از طلا بسازند (همانجا).
در لوحهای گلی به دست آمده از تخت‌جمشید اغلب به نام ارتستونا برمی‌خوریم که از نظر مطالعه دربارۀ زنان بلندپایۀ عصر هخامنشیان جالب توجه‌اند. مثلاً در یکی از لوحها اشاره به نقدینه‌ای می‌شود که از کرمان برای ملکه به تخت‌جمشید حمل شده است که ظاهراً درآمد او از املاکش در این منطقه بوده است (کخ، ٢٣٥-٢٣٦). در لوحهای دیگر سخن از تحویل غله و گوسفند به اوست (همو، ٢٣٦, ٢٣٨). به طوری که از مفاد لوحهای گلی برمی‌آید،ارتستونا در منطقۀ پارس و ایلام سفرهای زیادی می‌کرده است. او دراملاک اختصاصی خود کاخهای متعددی داشت و گاه در این کاخها به مناسبتهای گوناگون میهمانیهای بزرگی می‌داده است؛ به طوری که به میهمانی بزرگی در تخت‌جمشید اشاره شده است که حدود ٠٠٠‘٢ نفر به آن دعوت شده بودند (برای جزئیات بیشتر، نک‌ : همو، ٢٣٨).

مآخذ

Hallock, R. T., Persepolis Fortification Tablets, Chicago, ١٩٦٩;
Herodotus, The History, tr. A. D. Godley, London, ١٩٥٧;
Hinz, W., Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, ١٩٧٥;
Koch, H., Es Kündet Dareios der König, Mainz, ١٩٩٢;
Mayrhofer, M., Onomastica Persepolitana, Wien, ١٩٧٣.
پرویز رجبی