دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٧١ - آزرده دهلوی
آزرده دهلوی
نویسنده (ها) :
بخش ادبیات فارسی
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آزُرْدۀ دِهْلَوی [azo(a)rde-ye dehlavī]، (یا كـشمیری)، صدرالدین خان (١٢٠٤-١٢٨٥ق\ ١٧٩٠- ١٨٦٨م)، پسر لطفالله كشمیری، مفتی، شاعر و نویسندۀ اردو. وی در دهلی زاده شد و در همانجا قرآن، حدیث، فقه، منطق و فلسفه آموخت. در ١٢٦٠ق\ ١٨٤٤م از سوی حاكمان انگلیسی مفتی دهلی شد و مقام صدرالصدوری گرفت. وی با بازسازی مدرسۀ «دارالبقاء» به تدریس در آن پرداخت. از شاگردان او میتوان مولانا ابوالخیر پدر ابوالكلام آزاد، سِر سیداحمدخان و شمسالشعرا و دیگران را نام برد. وی در شورش ١٢٧٣ق\ ١٨٥٧م، به اتهام فتوای جهاد با انگلیسیها دستگیر، و خانه و اموال و كتابخانۀ نفیس او مصادره شد. او از این پس در لاهور اقامت گزید و همانجا درگذشت و به خاك سپرده شد.
او به زبان فارسی، عربی و اردو شعر میسرود. جز ١٥٠ بیت باقی مانده از او، دو كتاب منتهیالمقال فی شرح حدیث لاتشد الرحال (در ردّ ابن تیمیه و ابن حزم كه زیارت قبور را حرام میدانستند) و كتاب الدر المنضود فی حكم امرأة المفقود از آثار اوست.*
مآخذ
آزرده، محمدصدرالدین، تذکرۀ آزرده، به کوشش مختارالدین احمد، کراچی، ١٩٧٤م؛
رحمان علی، محمد عبدالشکور، تذکرۀ علمای هند، لکهنو، ١٣٣٢ق؛
صدیق حسنخان، محمدصدیق، شمع انجمن، به کوشش محمد عبدالمجید، بهوپال، ١٢٩٣ق؛
قادری، حامدحسن، داستان تاریخ اردو، لکشمی ناراین اگروال، ١٩٤١م؛
نیز:
EI١;
EI٢.
بخش ادبیات فارسی