دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢١٤٦ - آقابزرگ شیرازی
آقابزرگ شیرازی
نویسنده (ها) :
یحیی ذکاء
آخرین بروز رسانی :
شنبه ١٧ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
آقابزرگ شیرازی \āqā- bozorg-e šīrāzī\ ، (سدۀ ١٣ ق / ١٩ م)، نگارگر ایرانی. او در زمان حکومت محمد شاه و ناصرالدین شاه در دستگاه شاهزادگان قاجار در شیراز کار میکرد و به همین سبب، او را «نقاشباشی سرکاری» مینامیدند (کریمزاده، ١ / ٣). آقابزرگ در نگارگری، طبیعتگرا بود و به صورتسازی و چهرهپردازی دلبستگی داشت؛ برخی از نخستین کارهای وی، ازلحاظ سبک، حدفاصل میان نگارههای دورۀ زندیه و قاجاریه است و تأثیر مکتب نگارگری شیراز در آنها دیده میشود. شیوۀ کار این هنرمند از دید طراحی، کالبدشناسی و اجرای مناظر و مرایا نارسا ست، اما رنگگذاری، دقت و ریزهکاری او استادانه است.
آقابزرگ در رشتههای گوناگون نگارگری ازجمله رنگ روغن، آبرنگ، سیاهقلم، روغنی (زیر لاکی) و نقاشی روی چینی دست داشت (همو، ١ / ٣-٤). نمونههایی از آثار بازماندۀ او عبارتاند از: نگارگری بر کاسه و بشقاب چینی (١٢٦٠ ق)؛ تکچهرۀ آبرنگ محمدرحیم امینالتجار (١٢٦٥ ق)؛ قلمدان روغنی با چهرۀ بزرگان شیراز (١٢٦٩ ق)؛ تکچهره و نیمتنۀ ناصرالدین شاه (١٢٧٨ ق)؛ تابلوی رنگ و روغن مباحثۀ امام رضا (ع) (بدون تاریخ)؛ قلمدان روغنی با زمینۀ زرافشان (بدون تـاریخ) (نک : همو، ١ / ٤-٦).
مأخذ
كریمزاده، محمدعلی، احوال و آثار نقاشان قدیمی ایران، لندن، ١٣٦٣ ش.
یحیى ذکاء (دبا)