استرابادی \ astar-ābādi\ ، رضی‌الدیـن محمد بـن حسـن، معروف به رضی (د اندکی پس از ٦٨٨ق/ ١٢٨٩م)، ادیب و نحوی شیعی. آگاهی از زندگانی او بسیار اندک است. احتمال می‌رود وی در استراباد زاده شده، و در آنجا زیسته باشد، اما بخش عمدۀ زندگی او در نجف گذشته است (بغدادی، ٢٨؛ شوشتری، ٥٦٩). آوازۀ رضی استرابادی مدیون دو شرحی است که بر دو کتاب الکافیه و الشافیۀ‌ ابن حاجب نوشته است.
١. شرح الکافیه، بهترینِ ٣٠ شرحی است (GAL, ٣٠٤) که بر کافیۀ ابن‌حاجب نوشته شده است (سیوطی، ٥٦٧-٥٦٨؛ بغدادی، نیز شوشتری، همان‌جاها؛ افندی، ٥٣). استرابادی در این شرح به همۀ آراء و نظریات مختلف پرداخته، و به آیات قرآن و احادیث نبوی، نهج‌البلاغه و اشعار عرب (نزدیک به هزار بیت) استشهاد کرده است. گفتنی است که این کتاب، دست‌مایۀ عبدالقادر بغدادی در نگارش کتاب بزرگ خزانة الادب بوده است که در واقع، شرح گسترده‌ای بر شواهد شعری استرابادی است (عمر، ٧- ٨). شرح الکافیه که به صورت کتاب درسی درآمده است، از دیرباز مورد ستایش ادیبان و نحویان بوده (سیوطی، ٥٦٧؛ طاش‌کوپری‌زاده، ١٧٠-١٧١؛ بغدادی، ٣)، و میرسید شریف جرجانی در تعلیقاتی که بر این کتاب نوشته، کتاب و مؤلف آن‌ را سخت ستوده است (همو، ٢٩-٣٠). این کتاب بارها در شهرهای مختلف به چاپ رسیده است (فضلی،١٢٣-١٢٤؛ GAL, ٣٦٧;
GAL, S, ٥٣٢).
٢. شرح الشافیه، که در صرف است و پس از شرح الکافیه به نگارش درآمده است (بغدادی، ٢٩). این اثر نیز بارها چاپ شده است (GAL, S, ٣٧٠;
GAL, ٥٣٥-٥٣٦).آثاری دیگر نیز به او نسبت داده‌اند.

مآخذ

افندی‌، عبدالله، ریاض العلماء، به‌کوشش احمد حسینی، قم، ١٤٠١ق، ج ٥؛
بغدادی، عبدالقادر، خزانة الادب، به‌کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ١٩٧٩م، ج ١؛
سیوطی، عبدالرحمان بن ابوبکر، بغیة الوعاة، به‌کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ١٣٨٤ق/ ١٩٦٤م، ج ١؛
شوشتری، نورالله، مجالس المؤمنین، تهران، ١٣٦٥ش، ج ١؛
طاش‌کوپری‌زاده، احمد، مفتاح السعادة، بیروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م، ج ١؛
عمر، یوسف حسن، مقدمه و تعلیقات بر شرح الرضی علی الکافیة محمد بن حسن استرابادی، به‌کوشش همو، بنغازی، ١٣٩٥ق/ ١٩٧٥م، ج ١؛
فضلی، عبدالهادی، فهرست الکتب النحویة المطبوعة، مکتبة المنار، اردن، بی‌تا؛
نیز:

GAL, vol. I;
GAL, S, vol. I.
مهران ارزنده (دبا)