دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٦٢ - آزاد، هفته نامه
آزاد، هفته نامه
نویسنده (ها) :
علی میرانصاری
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٣ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آزاد [āzād]، هفتهنامۀ سیاسی و فرهنگی که به مدیریت سیدحسن کاشانی در کلکته منتشر میشد. نخستین شمارۀ آن به سرپرستی سیدجلالالدین حسینی کاشانی، ملقب به مؤیدالاسلام (مدیر روزنامۀ جبلالمتین) در ٨ ربیعالآخر ١٣١٧ق/ ١٦ اوت ١٨٨٩م منتشر شد(صدر هاشمی، ١/ ١٣٩)، ولی از شمارۀ دوم، نام او بر آن دیده نمیشود. از این رو، گمان میرود که وی، تنها در انتشار شمارۀ نخست آزاد همکاری داشته است (همو، ١/ ١٤٠).
آزاد ضمیمۀ هفتهنامۀ مفتاح الظفر که مدیریت آن هم با سیدحسن کاشانی بود، منتشر میشد (همو، ١/ ١٣٩). صدر هاشمی، آغاز انتشار مفتاح الظفر را در ١٣١٦ق میداند(٤/ ٢٢٨). اگر این نظر درست باشد، باید آغاز انتشار آزاد را نیز در همین سال دانست، زیرا انتشار این دونشریه، همزمان بوده است.
با آنکه آزاد و مفتاح الظفر با هم منتشر میشدند، اما به لحاظ مضامین و مطالب با یکدیگر متفاوت بودند. آزاد به درج اخبار و مقالات سیاسی و حوادث داخلی ایران اختصاص داشت، اما مفتاح الظفر حاوی مطالب علمی و مقالات ریاضی و حکمی بود (همو، ١/ ١٣٩). از هفتۀ نامۀ آزاد، تنها دو شماره در دست است (همو، ١/ ١٤٠؛ براون، ٢/ ١٧١). از اینرو، به درستی روشن نیست که انتشار آن پابهپای مفتاح الظفر که دستکم به سال دوم انتشار خود رسیده بود(نک : صدرهاشمی، ٤/ ٢٢٨) پیش رفته است، یا خیر.
مآخذ
براون، ادوارد، تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورۀ مشروطیت، ترجمۀ محمد عباسی، تهران، ١٣٣٧ش؛
صدر هاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٦٣ش.
علی میرانصاری