اَستِن \ aste(o)n\ ، فرانسیس ویلیام (١٨٧٧- ١٩٤٥م/ ١٢٥٦-١٣٢٤ش)، فیزیک‌دان و شیمی‌دان انگلیسی. او به‌مناسبت ساخت دستگاه طیف‌نگار جِرمی (ابزاری که اتمها یا اجزاء مولکولیِ دارای جرمهای مختلف را از هم جدا می‌کند و آن جرمها را با دقت بسیاری اندازه می‌گیرد) و نیز به‌سبب کشف بسیاری از نوکلیدها (هسته‌هایی که در جرم با هم تفاوت دارند)، در ١٩٢٢م/ ١٣٠١ش برندۀ جایزۀ نوبل در شیمی شد. طیف‌نگار جرمی در زمین‌شناسی، شیمی، زیست‌شناسی و فیزیک هسته‌ای، کاربردی گسترده دارد.
استن در هاربُرن، در نزدیکی بیرمنگام، زاده شد و در دانشگاههای بیرمنگام و کِیمبریج به تحصیل پرداخت. او در رشتۀ شیمی تحصیل کرد؛ اما با تجدید حیات فیزیک در پی کشف پرتو ایکس در ١٨٩٥م و پرتوزایی (رادیواکتیویته) در ١٨٩٦م، مطالعه دربارۀ تولید پرتوهای ایکس را با گذراندن جریان برق از لوله‌ای پر از گاز آغاز کرد. استن در ١٩١٠م دستیار سِر جوزف جان تامسِن در کیمبریج شد. تامسن در آن زمان مشغول پژوهش دربارۀ پرتوهای دارای بار مثبت بود که از تخلیه‌های گازی تابیده می‌شوند. او هنگامی که استن دستیارش بود، درنتیجۀ آزمایشهایی که با گاز نئون انجام داد، به نخستین شواهد دربارۀ ایزوتوپها (اتمهای یک عنصر که در جرم با یکدیگر تفاوت دارند)، در میان عناصر پایدار (ناپرتوزا) دست یافت.
در جنگ جهانی اول، استن مهندس هواپیما بود. سپس در ١٩١٩م کار پیشین خود را از سر گرفت و گونۀ جدیدی از دستگاه پرتوِ بار مثبت ساخت و آن را طیف‌نگار جرمی نامید. این دستگاه، که دارای دقت ١ در ٠٠٠‘١ بود، نشان داد نه‌تنها نئون، بلکه بسیاری از عناصر دیگر هم آمیزه‌هایی از ایزوتوپها هستند. کشف ٢١٢ نوکلید از میان ٢٨٧ نوکلید موجود در طبیعت نشان‌دهندۀ موفقیت استن در کارش است.
استن در ١٩٢٠م به دانشگاه کیمبریج برگشت و در آزمایشگاه معروف کَوِندیش، زیرنظر لُرد راذِرفِرد، فیزیک‌دان بریتانیایی، به کار پرداخت. او در آنجا تا پایان زندگی، پژوهش دربارۀ عناصر شیمیایی را ادامه داد.

استن در ١٩٣٨م از انجمن سلطنتی انگلستان مدال گرفت. «ایزوتوپها» (١٩٢٢م)، و «طیف جرمی و ایزوتوپها» (١٩٣٣م) از آثار اوست.

مآخذ

CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠٠٨;
ME, ٢٠٠٥.
بخش علوم پایه و مهندسی