دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٣٣ - آزاد کشمیری
آزاد کشمیری
نویسنده (ها) :
علی میرانصاری
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٣ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آزادِ کِشْمیری [āzād-e ke(a)šmīrī]، میرغضنفر علی یا میرغلام رسول، مشهور به محمدعلی و متخلص به آزاد (معصومعلیشاه، ٣/ ٢٥٢)، از شاعران پارسیگوی سدۀ ١٣ق/ ١٩م. اصل او از کشمیر بود. در سالهای جوانی از آنجا خارج شد و نزدیک به ٣٠ سال بسیاری از شهرهای ایران و هند را سیاحت کرد (محمودمیرزا، ٢/ ٥٦٨- ٥٦٩؛ مفتون، ١/ ١٥٢). او مدتی در شیراز اقامت داشت و هدایت (٤/ ١٤) و بسمل شیرازی (ص ٤٢٤)، در این شهر با وی ملاقات کرده بودند.
آزاد در حدود سال ١٢٣٣ق/ ١٨١٨م، هنگام بازگشت از زیارت عتبات، در نهاوند با محمودمیرزا قاجار ملاقات داشت و به خواست همو در این منطقه و در شهر تویسرکان اقامت گزید (محمودمیرزا، ٢/ ٥٦٩؛ مفتون، ١/ ١٥٣) و سرانجام در همین شهر نیز درگذشت(معصومعلیشاه،٣/ ٢٥٢). هدایت مرگآزاد را نزدیک به سال تألیف اثر خود (١٢٨٤ق/ ١٨٦٧م) دانسته است (همانجا).
آزاد از ذوق عرفانی بیبهره نبود و علاوه بر شعر و نثر در خوشنویسی و طب نیز دست داشت (محمودمیرزا، ٢/ ٥٦٨-٥٧٠) و در سرودن غزل از نظیری نیشابوری، و در مثنوی از مولوی تقلید میکرد (همو، ٢/ ٥٦٨؛ مفتون، ١/ ١٥٢، ١٥٣، ١٥٤). از دو مثنوی او با عنوانهای خمنامه و مینامه یاد شده است (دیوانبیگی، ١/ ٢٧)؛ هرچند که هیچیک از آثار او تاکنون به دست نیامده است.
مآخذ
بسمل شیرازی، علیاکبر، تذکرۀ دلگشا، به کوشش منصور رستگار، شیراز، ١٣٧١ش؛
دیوانبیگی، احمد، حدیقة الشعراء، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ١٣٦٤ش؛
محمودمیرزا قاجار، سفینة المحمود، به کوشش عبدالرسول خیامپور، تبریز،١٣٤٦ش؛
معصومعلیشاه، محمدمعصوم، طرائق الحقائق، بهکوشش محمدجعفر محجوب، تهران، ١٣٣٦ش؛
مفتون دنبلی، عبدالرزاق، نگارستان دارا، به کوشش عبدالرسول خیامپور، تبریز، ١٣٤٢ش؛
هدایت، رضاقلی، مجمع الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٩ش.
علی میرانصاری