اَرَّجان [arrajān]، شهری در دورۀ ساسانی و یکی از تقسیمات کشوری نخستین سده‌های اسلامی در جنوب غربی ایران که بین مناطق فارس و خوزستان قرار داشته است.
نام شهر ارجان بر روی مهرهای ساسانی به صورت «ا. ر. گ. ا. ن»، و بر روی سکه‌های عرب ـ ساسانی و اسلامی به صورت «ارْجْن» آمده است. این نام در منابع دورۀ اسلامی به صورتهای الرجان و اَرگان نیز آمده، و ارگان به ارّجان معرب شده است.
قباد اول پادشاه ساسانی (٤٨٨-٥٣١م) پس از پیروزی بر رومیان در ٥٠٢م و فتح آمد و میافارقین و به اسارت درآوردن بسیاری از رومیان، بنای شهری جدید بین فارس و اهواز را فرمان داد و آن را به صورت «کوره» درآورد و چند ناحیه را تابع آن ساخت. او این ناحیه را «قباد خرّه» نامید که همین ارجان است.
ویرانه‌های شهر ارجان در جلگۀ بهبهان و در ١٠ کیلومتری شمال شرقی آن شهرستان قرار دارد. رودی که شهر را مشروب می‌ساخت، طاب نامیده می‌شد که امروزه بخش علیا و وسطای آن را رودخانۀ مارون و قسمت سفلای آن را جراحی می‌نامند. ارجان دارای ٦ دروازه و میدانی در ناحیه علیای شهر بود که برای بازیهای ورزشی مانند چوگان از آن استفاده می‌شد.
شهر ارجان مسجدجامع زیبایی داشته است که توسط حجاج بن یوسف ثقفی ساخته شده بود و برخی احتمال داده‌اند که از بناهای دورۀ آل بویه بوده باشد. فعالیت ضرابخانۀ ارجان در دورۀ صفاریان، نشان از اهمیت سیاسی و اقتصادی آن دارد. برپایۀ یافته‌های باستان‌شناسی از سفالهای متعلق به هزاره‌های ٣ و ٤ق‌م که در «تپه سبز» در جنوب شرقی ارجان و نیز آثاری که در حاشیۀ رود مارون و شمال شهر قدیم ارجان یافت شده، پیشینۀ استقرار زیستگاههای انسانی در ارجان به دورۀ عیلام جدید (عیلام سوم) می‌رسد.
آثار بر جای مانده از دو پُل در این منطقه به دورۀ ساسانی متعلق است. ارجان دارای آتشکده‌ای بوده است که مورخان بنای آن را به دوران کیانیان رسانده‌اند.*

مآخذ

ابن بطریق، سعید، التاریخ المجموع علی التحقیق و التصدیق، بیروت، ١٩٠٥م؛
ابن بلخی، عبدالله، فارس‌نامه، به کوشش گ. لسترنج و ر. ا. نیکلسن، تهران، ١٣٦٣ش؛
ابن حوقل، محمد، صورة الارض، به کوشش دخویه، لیدن، ١٩٣٨-١٩٣٩م؛
ابن رسته، احمد، الاعلاق النفیسة، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٩١م؛
ابن فقیه، احمد، مختصر کتاب البلدان، به کوشش دخویه، لیدن، ١٣٠٢ق/١٨٨٤م؛
احمد زرکوب، شیرازنامه، به کوشش اسماعیل واعظ جوادی، تهران، ١٣٥٠ش؛
اشکال العالم، منسوب به ابوالقاسم جیهانی، ترجمۀ علی بن عبدالسلام کاتب، به کوشش فیروز منصوری، مشهد، ١٣٦٨ش؛
اصطخری، ابراهیم، المسالک و الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، ١٩٢٧م؛
بلاذری، احمد، فتوح البلدان، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٦٥م؛
توحیدی، فائق و علی‌محمد خلیلیان، «گزارش بررسی اشیاء آرامگاه ارجان ـ بهبهان»، اثر، تهران، ١٣٦١ش، شم‌ ٧- ٩؛
حدود العالم، ترجمۀ میرحسین شاه، به کوشش مینورسکی، کابل، ١٣٤٢ش؛
حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، به کوشش گ. لسترنج، لیدن، ١٣٣١ق/١٩١٣م؛
حمزۀ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، برلین، ١٣٠٤ق؛
دوبُد، سفرنامۀ لرستان و خوزستان، ترجمۀ محمدحسین آریا، تهران، ١٣٧١ش؛
دینوری، احمد، الاخبار الطـوال، به کـوشش عبـدالمنعم عـامر، قـاهـره، ١٩٦٠م؛
شهرستــانی، محمد، تـوضیح الملل ( الملـل و النحل)، تـرجمۀ مصطفى خالقداد هاشمی، به کوشش محمدرضا جلالی نایینی، تهران، ١٣٦١ش؛
طبری، تاریخ؛
فرصت، محمدنصیر، آثارالعجم، به کوشش علی دهباشی، تهران، ١٣٥٤ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، بهبهان، سازمان جغرافیایی نیرویهای مسلح، تهران، ١٣٧٠ش، ج ٩١؛
قدامة بن جعفر، الخراج، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٨٩م؛
گردیزی، عبدالحی، زین‌الاخبار، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ١٣٦٣ش؛
مجمل التواریخ و القصص، به کوشش محمدتقی بهار، تهران، ١٣١٨ش؛
مسعودی، علی، مروج الذهب، به کوشش محمد محی‌الدین عبدالحمید، قاهره، ١٩٦٤-١٩٦٧م؛
مقدسی، محمد، احسن التقاسیم، به کوشش دخویه، لیدن، ١٩٠٦م؛
مینورسکی، و.، حواشی و تعلیقات بر حدود العالم (نک‌ : هم‌)؛
ناصرخسرو، سفرنامه، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، ١٣٥٦ش؛
نیز:

Frye, R. N., Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nasr, Cambridge, ١٩٧٣;
Gaube, H., Arabosasanidische Numismatik, Braunschweig, ١٩٧٣;
id, Die südpersische Provinz Arrağān/ Kūh-Gīlūyeh..., Wien, ١٩٧٣, vol. II;
Walker, J., A Catalogue of the Arab-Sassanian Coins, Oxford, ١٩٦٧.
جواد نیستانی