دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٧٤ - اسماعیل خاله اوغلی، مسجد
اسماعیل خاله اوغلی، مسجد
نویسنده (ها) :
مهبانو علیزاده
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ١١ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسماعیل خالهاوغلی، مسجدِ \masjed-e esmāˀil- xāle-oqli\ ، بنایی از دورۀ قاجار در تبریز. این بنا در کنار مجموعهای از بناهای دیگری همچون مدرسۀ طالبیه، مسجد میرزا صادقآقا، مسجد مجتهد و مسجد حجتالاسلام واقع شده است. دربارۀ بانی و تاریخ دقیق ساخت آن اطلاعی در دست نیست؛ تنها نادرمیرزا در کتاب خود از آن بهعنوان بنایی نوساز با نام مسجد ملامحمد پیشنماز یاد کرده است (ص ١٠٧؛ دیباج، ٧٠-٧١؛ نیز نک : معماری ایران، ٥).
مسجد اسماعیل خالهاوغلی در سمت جنوبی دالان مدرسۀ طالبیه، میان مدرسۀ دینی جعفریه و مسجد جمعه واقع شده است (مینورسکی، ١٠٠، ١٠٥-١٠٦؛ کارنگ، ٢٣٦). این بنا دارای ١٠ ستون سنگی در دو ردیف و چند گنبد ضربی آجری است که در ١٣٦٧ق/ ١٩٤٨م، به همراه ابنیۀ پیرامونش، به دست حاج محمدباقر تعمیر و مرمت شد و در نتیجه، تغییراتی در آنها پدید آمد (مینورسکی، ١٠٦؛ مشکور، ٢١٨). در مدخل مسجد، طاق کوچک و زیبایی از آجر تعبیه شده، که در پایین آن (بالای در ورودی)، بسمله و آیۀ ١٨ سورۀ توبه را میرزا محسن ادیبالعلما با خط ثلث برجسته، در ١٣٦٧ق گچبری کرده است (کارنگ، ٢٣٦-٢٣٧، تصویر).
مآخذ
دیباج، اسماعیل، آثار باستانی و ابنیۀ تاریخی آذربایجان، تهران، ١٣٤٦ش؛
کارنگ، عبدالعلی، آثار باستانی آذربایجان، تهران، ١٣٧٤ش، ج ١؛
مشکور، محمدجواد، تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری، تهران، ١٣٥٢ش؛
معماری ایران (دوره اسلامی)، بـهکوشش محمدیوسف کیانی، تهران، ١٣٦٨ش، ج ٢؛
مینورسکی، ولادیمیر فیودرویچ، تاریخ تبریز، ترجمۀ عبدالعلی کارنگ، تبریز، ١٣٣٧ش؛
نادرمیرزا، تاریخ و جغرافیای دارالسلطنۀ تبریز، تهران، ١٣٦٠ش.
مهبانو علیزاده