استغنـایـیِ نیشـابـوری \ esteqnāyi-ye neyšāburi\ ، ابوالمظفر نصر بن محمد، از شاعران پارسی‌گوی سدۀ ٤ق/ ١٠م در دورۀ سامانیان و آل بویه. از احوال او آگاهی چندانی دردست نیست. وی را اهل نیشابور دانسته‌اند (عوفی، ٢٣؛ هدایت، ٢٣٤؛ صفا، ٤٣٨). عوفی (همان‌جا)، استغنایی را در شمار دانشمندان و مشاهیر این شهر دانسته است که به حسن کمال شهرت داشته، و در میان شاعران هم‌عصر خود به سخنوری نامور بوده است (نیز نک‌ : اوحدی، ٧٨؛ هدایت، همان‌جا).
رازی (ص ٣٣٥، ٣٣٦)، نام او را ابوالمظفر نصیر ضبط کرده است، هرچند نفیسی (ص ٥٢٣) این ضبط را خطا می‌داند. منوچهری (ص ٧٤) درضمن ابیاتی که در ستایش عنصری سروده، به هفت شاعر نیشابوری اشاره کرده است. به گمان دبیرسیاقی (ص ٢٥٢)، استغنایی نیشابوری یکی از آنها بوده است (نیز نک‌ : مدبری، ١٥٤).
استغنایی مانند بیشتر شاعران این دوره دارای سروده‌هایی اندک است (فروزانفر، ٤٣). از او دو بیت شعر بیشتر نمانده است (نک‌ : عوفی، همان‌جا). همین دو بیت نشان می‌دهد که وی مانند دیگر سرایندگان این دوره، به عنصر رنگ و استفاده از آن برای تصاویر بدیع توجه داشته است (نک‌ : شفیعی کدکنی، ٢١٣-٢١٤).

مآخذ

اوحدی بلیانی، محمد، عرفات العاشقین، نسخۀ خطی کتابخانۀ ملک، شم‌ ٥٣٢٤؛
دبیرسیاقی، محمد، تعلیقات بر دیوان منوچهری (نک‌ : هم‌ ، منوچهری)؛
رازی، امین احمد، هفت اقلیم، به‌کوشش جواد فاضل، تهران، ١٣٤٠ش، ج ١؛
شفیعی کدکنی، محمدرضا، صور خیال در شعر پارسی، تهران، ١٣٤٩ش؛
صفا، تاریخ ادبیات، ج ١؛
عوفی، لباب الالباب، ج ٢؛
فروزانفر، بدیع‌الزمان، سخن و سخنوران، تهران، ١٣٥٨ش؛
مدبری، محمود، شرح احوال و اشعار شاعران بی‌دیوان، تهران، ١٣٧٠ش؛
منوچهری، احمد بن قوس، دیوان منوچهری دامغانی، به‌کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، ١٣٥٦ش؛
نفیسی، سعید، احوال و اشعار ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی سمرقندی، تهران، ١٣١٩ش، ج ٢؛
هدایت، رضاقلی، مجمع الفصحا، به‌کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٦-١٣٤٠ش، ج ١.

پریسا سنجابی